Whisky · Förklaring
Wat is een pagodedak op een distilleerderij?
Een pagodedak is de ventilator boven de eest van een distilleerderij. De oplopende kap met luiken voert de rook en de warme lucht af die bij het drogen door het moutbed omhoog trekken. Architect Charles Chree Doig plaatste de eerste in 1889 op de mouteest van Dailuaine in Speyside. Bijna geen distilleerderij mout nu nog zelf, dus veel daken zijn sierwerk geworden.
Kort sagt
Kärnan i siffror
| Andra namn | Pagodedak, pagoda roof, Doig ventilator |
|---|---|
| Skapad av | Charles Chree Doig (1855-1918), architect en ingenieur in Elgin |
| Eerste exemplaar | 1889, mouteest van Dailuaine bij Aberlour in Moray |
| Hoogte van die eest | 24,38 meter |
| Funktion | Trek maken en de rook en warme lucht uit de eest afvoeren |
| Werk van Doig | Ongeveer vijftig distilleerderijen, vooral in Banffshire, Moray en Inverness-shire |
| Mout vandaag | Distilleerderijen betrekken hun mout normaal gesproken onder contract van handelsmouterijen |
| Turf in Schotse whisky | Circa 7.000 ton per jaar, alleen gebruikt bij het mouten |
Wat doet een pagodedak op een distilleerderij?
Een pagodedak is een ventilatiekap boven de eest, de moutdroogvloer, en voert de rook en de warme lucht weg die onder de gerst door het bed omhoog worden gestuurd.
Onder zo’n kap ligt een vloer van geperforeerde tegels of metaalgaas met daarop een laag gerst die net is gaan ontkiemen. In de ruimte eronder brandt het vuur. De warmte stijgt door het bed, droogt het groene mout en stopt daarmee het ontkiemen. Zonder een goede afvoer blijft de vochtige, rokerige lucht hangen en droogt het mout ongelijk.
De kap met luiken maakt die afvoer. Hij werkt als schoorsteen boven een breed vlak: de luiken laten de lucht naar buiten en houden regen en wind buiten. De monumentenbeschrijvingen van Historic Environment Scotland noemen zo’n kap een Doig ventilator en beschrijven hem bij een eest steevast als een dak met luiken op de top.
Wie heeft het pagodedak ontworpen en wanneer?
Charles Chree Doig, architect en distilleerderij-ingenieur in Elgin, plaatste de eerste pagodeventilator in 1889 op de mouteest van Dailuaine bij Aberlour in Moray.
Canmore, het register van Historic Environment Scotland, legt dat vast: de eerste pagodekap kwam op een mouteest van 24,38 meter hoog. De monumentenbeschrijving zegt dat Doig de kap ontwierp om de trek boven de mouterij te verbeteren. Hij leefde van 1855 tot 1918 en werkte aan ongeveer vijftig distilleerderijen, vooral in Banffshire, Moray en Inverness-shire.
De vinding kreeg later zijn naam: in de monumentenregisters staat de kap als Doig ventilator. De eest van Dailuaine zelf ging in 1917 bij een brand verloren, maar de vorm was toen al via de vakpers verspreid en door de meeste distilleerderijen overgenomen.
Waarom mouten distilleerderijen niet meer zelf?
Distilleerderijen kopen hun mout vandaag bijna altijd op contract bij handelsmouterijen, zodat de eigen eest en het pagodedak hun werk kwijt zijn.
De technische toelichting van de Scotch Whisky Association over granen zegt het zo: distillateurs betrekken hun mout normaal gesproken onder contract van commerciële mouterijen. Grote mouterijen halen een gelijkmatiger resultaat, kunnen veel meer tegelijk aan en leveren op een afgesproken specificatie. Vloermouten op de eigen zolder kost ruimte, brandstof en handwerk.
Wat er dan met de kap gebeurt, verschilt per plek. Bij Balmenach in Strathspey zijn de pagodeventilatoren in 1964 van de mouteesten gehaald. Bij Bladnoch in Dumfries and Galloway staat de pagodekap er nog, terwijl er op het terrein geen mout meer wordt gemaakt. Zo werd een werkstuk een herkenningsteken.
Wat leest u af aan de vorm van een pagodedak?
De vorm vertelt u vooral iets over de tijd: een eest met een pagodekap is gebouwd of verbouwd na 1889, want voor dat jaar bestond de kap niet.
Daarna loopt de uitvoering uiteen, en de monumentenbeschrijvingen maken dat onderscheid netjes. Bij Dallas Dhu bij Forres, gebouwd tussen 1898 en 1901 naar ontwerp van Doig, heeft de eest een met leien gedekt ogiefdak, dus een hol oplopende kap, met bovenop een luikenpagode. Bij Ardmore in Kennethmont uit dezelfde jaren is het een piramidedak met daarop een losse luikenkoepel met bolbekroning. Bij Bladnoch staat een klokvormige loden ventilator op een leien hals.
Omdat Doig aan ongeveer vijftig distilleerderijen werkte, grotendeels in Banffshire, Moray en Inverness-shire, is de kans in Speyside groot dat een oude kap uit zijn bureau komt. Buiten de distilleerderijen komt de vorm ook voor: de voormalige korenmolen aan Wards Road in Elgin uit omstreeks 1912 kreeg er een, vermoedelijk ook van Doig, en daar is nooit gestookt.
Wat betekent het pagodedak voor de rook in geturfde whisky?
Bij geturfde whisky gaat de turfrook door het moutbed in de eest en langs het pagodedak naar buiten, en wat op de korrel blijft plakken geeft later de rookgeur.
De Scotch Whisky Association schrijft dat turf in de whiskybereiding alleen bij het mouten wordt gebruikt, om het gerstemout een rokerig karakter te geven. De branche zoekt naar een zuiniger eest en wil de rookbestanddelen beter aan het mout laten binden; de sector gebruikt daarvoor ongeveer 7.000 ton turf per jaar, minder dan een procent van alles wat er in Schotland aan turf wordt gewonnen. Onderzoek naar geturfd mout wijst de rook aan als bron van fenolen als guaiacol en cresol, de stoffen achter die geur.
In de winkel aan de Brink 2 in Bathmen staan 4.056 whisky’s, waarvan 715 geturfd, van 158 merken uit 18 landen; 2.872 flessen komen uit Schotland. Wilt u weten hoeveel rook u in het glas krijgt, dan legt iemand achter de toonbank het verschil uit. Wij verkopen geen alcohol aan personen onder de 18 jaar.
Från butiken i Bathmen
Welke geturfde whisky's staan er in Bathmen?
In de winkel in Bathmen staan 715 geturfde whisky's van 158 verschillende merken uit 18 landen. De prijzen lopen van € 15,99 tot € 6.799,00. Het alcoholpercentage loopt van 30% tot 65,8%.
- AD RATTRAY WILLIAMSON 12 Years Old 56,4% · 70 cl · Skottland
- AD RATTRAY WILLIAMSON 14 Years Old 53,8% · 70 cl · Skottland
- Adelphi Ardmore 2016 2024 61,1% · 70 cl · Skottland
- ADELPHI DISTILLERY Laphroaig 2004 14 years old 56,5% · 70 cl · Skottland
- Adelphi Limited Ardbeg 14Y 2004 #700171 60,7% · 70 cl · Skottland
- Adelphi Selection Ardmore 8 Years Old 2016 #1052 59,7% · 70 cl · Skottland
- Adelphi Selection Caol Ila 10 Years Old 2014 #325994 56,2% · 70 cl · Skottland
- Adelphi Selection Caol Ila 11 Years Old 2014 #326026 57,2% · 70 cl · Skottland
- Adelphi Selection Lochranza 10 Years Old 2014 #3447 57,1% · 70 cl · Skottland
- Adelphi Selection St. Kilian 6 Years Old 2017 #1868 58% · 70 cl · Tyskland
Relaterade frågor
Vad är en purifier på en whiskypanna?Vad är en quarter cask?Vad är ett racked warehouse?
Kort svar
Korta svar på relaterade frågor
- Is een pagodedak hetzelfde als een Doig ventilator?
- Ja. De kap boven de eest staat in de Schotse monumentenregisters als Doig ventilator, genoemd naar de architect die hem in 1889 bouwde.
- Betekent een pagodedak dat er nog gemout wordt?
- Nee. Bij Bladnoch staat de kap er nog terwijl op het terrein geen mout meer gemaakt wordt, en bij Balmenach zijn de ventilatoren in 1964 verwijderd.
- Waarom lijkt de kap op een pagode?
- De naam komt van de vorm: een oplopend dak met luiken, dat aan Oost-Aziatische tempeldaken doet denken. Doig ontwierp hem om de trek boven de mouterij te verbeteren.
- Smaakt whisky uit een distilleerderij met een pagodedak rokerig?
- Niet per se. De rook komt van turf in het eestvuur en niet van het dak; van de 4.056 whisky’s in Bathmen zijn er 715 geturfd.
Underbyggnad
Källor
- Ardmore Distillery, former maltings, kiln house, mill room and Warehouses 1 and 2, Kennethmont (LB49668), Historic Environment Scotland (geraadpleegd 2026-11-11)
- Dallas Dhu Distillery, malting and distilling buildings, Forres (LB8689), Historic Environment Scotland (geraadpleegd 2026-11-11)
- Dailuaine Distillery, Aberlour, Moray, Canmore, Historic Environment Scotland (geraadpleegd 2026-11-11)
- Balmenach Distillery, Cromdale, Strathspey, Canmore, Historic Environment Scotland (geraadpleegd 2026-11-11)
- Bladnoch Distillery, Wigtown (LB19152), Historic Environment Scotland (geraadpleegd 2026-11-11)
- Former City Corn Mills, including Malting Kiln, Wards Road, Elgin (LB46333), Historic Environment Scotland (geraadpleegd 2026-11-11)
- Scotch Whisky Cereals Technical Note, 6th edition, augustus 2021, Scotch Whisky Association (geraadpleegd 2026-11-11)
- The Commitment to Responsible Peat Use, zomer 2023, Scotch Whisky Association (geraadpleegd 2026-11-11)
- An assessment of spent coffee grounds as a replacement for peat in the production of whisky: chemical and sensory analysis of new make spirits, Royal Society of Chemistry (geraadpleegd 2026-11-11)
Deze pagina is geschreven en gecontroleerd door ’t Bockje Bathmen, slijterij aan de Brink 2 in Bathmen. Laatst bijgewerkt op 11 november 2026.
Verkoop van alcohol onder de 18 jaar is verboden. NIX18.


Whisky
Öl
Vin
Sprit
Aperitif och något speciellt
Alkoholfri
Glas och övrigt
Samarbeten
Whisky
Vin
Öl
Gin
Rom
Likör
Jenever
Cognac
För er egen grupp
Ring
E-post
Titta förbi
Öppettider