In onze winkel aan de Brink staan 4.010 verschillende whisky’s van 588 merken. Van de flessen waarvan de streek bij ons is vastgelegd, komen er 107 uit de Lowlands, van 27 huizen en onafhankelijke bottelaars. Alleen Campbeltown staat er met minder in het schap.
Dat is weinig voor een gebied dat ruwweg de onderste helft van Schotland beslaat, met Edinburgh en Glasgow erbinnen. De Lowlands hebben jarenlang in de schaduw van Speyside en Islay gestaan. Daar komt verandering in: er zijn de laatste vijftien jaar flink wat stokerijen bijgekomen, en een naam die dertig jaar stilstond draait weer. Hieronder leest u waar de streek precies ligt, wat de aanduiding wel en niet zegt, en welke huizen erachter zitten.
Waar de Lowlands beginnen en ophouden
De Schotse whiskywet uit 2009 kent vijf beschermde namen: twee plaatsen, Campbeltown en Islay, en drie streken, Highland, Lowland en Speyside. Speyside ligt binnen het Highland-gebied maar heeft een eigen status. De Lowlands zijn in die wet eenvoudig alles ten zuiden van de lijn die Highland en Lowland scheidt.
Die lijn is geen vaag begrip. De wet schrijft hem van begin tot eind uit, en gebruikt daarbij gewone wegnummers. Hij begint in het North Channel, volgt de zuidoever van de Firth of Clyde tot Greenock, loopt naar station Cardross, dan in een rechte lijn oostwaarts naar de top van Earl’s Seat in de Campsie Fells, verder naar het Wallace Monument, over de B998 en de A91 naar Milnathort, via de M90 noordwaarts naar Bridge of Earn, dan langs de rivier de Earn tot waar die in de Tay uitkomt, en ten slotte langs de zuidoever van de Tay naar de Noordzee.
Een distilleerderij valt dus in de Lowlands of in de Highlands op grond van de kant van de weg waar hij staat. Niet op grond van hoe er gewerkt wordt, welke mout erin gaat of hoe de whisky uitvalt. Dat geldt voor alle streken, en het is goed om in het achterhoofd te houden bij alles wat hierna komt.
Wat op het etiket staat, en wat er niet staat
Lowland op een fles zegt waar hij vandaan komt. Meer niet. Er is geen regel die voorschrijft dat de mout ongeturfd moet zijn, dat de ketels een bepaalde vorm hebben of dat de whisky licht moet uitvallen. Wie dat verwacht, verwart gewoonte met wetgeving.
De gewoonte wijst wel die kant op. Lowland-malts worden doorgaans omschreven als licht van lijf, grasachtig en zonder rook, gestookt van ongeturfde mout. Juist die ingetogenheid maakte ze eeuwenlang geschikt voor blends, waar ze de scherpe kantjes van zwaardere malts moesten afronden. Dat heeft de streek lang haar eigen gezicht gekost: wat in een blend verdwijnt, komt zelden onder eigen naam in de winkel.
En er zijn uitzonderingen die de vuistregel onderuithalen. Ailsa Bay en Annandale maken allebei geturfde whisky, en die staat net zo goed in de Lowlands. Daar komt bij dat de grote graanstokerijen grotendeels in deze streek staan. Hun distillaat gaat bijna volledig naar blended whisky, maar af en toe bottelt een onafhankelijke er een onder eigen naam; bij ons staat bijvoorbeeld een twintig jaar oude Strathclyde van Old Particular. Wie de streekindeling op waarde wil schatten, leest het best eerst wat de vijf streken wel en niet zeggen.
Drie keer stoken, en waarom dat hier opvalt
Auchentoshan, bij Clydebank even buiten Glasgow, stookt drie keer in plaats van twee. Tot 2019 was het de enige Lowland-malt die dat deed; sindsdien heeft Glasgow Distillery er ook een uitgebracht.
Een derde gang door de ketel haalt er meer zware bestanddelen uit en levert een distillaat dat sterker en lichter van karakter de ketel verlaat. Dat past bij het beeld dat men van de streek heeft, en daarom wordt driemaal stoken vaak de Lowland-gewoonte genoemd. Ook Rosebank werkte zo. Een voorschrift is het echter nooit geweest, en de meeste huizen in de streek stoken gewoon twee keer, net als in de rest van Schotland.
De namen die er al waren
Glenkinchie staat in East Lothian, op een klein half uur rijden van Edinburgh, tussen de akkers van wat van oudsher het graanland van Schotland is. Bladnoch ligt bij Wigtown in Dumfries and Galloway en is de meest zuidelijke distilleerderij van Schotland. De broers John en Thomas McClelland begonnen er in 1817. Het huis ging in 1993 dicht, kwam in juli 2015 in andere handen en stookt sinds het voorjaar van 2017 weer.
Rosebank, aan het Forth and Clyde-kanaal bij Camelon tussen Edinburgh en Glasgow, sloot in datzelfde jaar 1993. Ian Macleod Distillers kocht de plek in oktober 2017, en in 2023 liep de stokerij voor het eerst in dertig jaar weer. Andere namen zijn niet teruggekomen: Littlemill, St. Magdalene, Ladyburn, Inverleven en Kinclaith bestaan alleen nog op flessen die er al waren. Dat is meteen de reden dat oude Lowland-bottelingen zo lastig te krijgen zijn: er komt niets meer bij.
De lichting die erbij kwam
Lochlea in Ayrshire werd in 2018 opgericht op de boerderij waar de dichter Robert Burns heeft gewoond en gewerkt; de eerste single malt kwam er in oktober 2021 uit. Lindores Abbey opende in 2017, recht tegenover de ruïne van de abdij bij Newburgh aan de Tay, en begon nog datzelfde jaar in december met stoken. In 2018 werd in die ruïne een distilleervat teruggevonden, met sporen van whiskybereiding.
Verder in Fife staan Kingsbarns, Daftmill en InchDairnie. In de steden kwamen Clydeside en Holyrood erbij, in het zuiden Annandale, aan de westkust Ailsa Bay, en in Glasgow de Glasgow Distillery. Dat zijn in korte tijd veel nieuwe adressen voor een streek die men had afgeschreven. Het verklaart ook waarom ons Lowland-schap eerder groeit dan krimpt: het aanbod komt nu van jonge huizen die hun eigen naam op de fles zetten in plaats van hun distillaat aan een blend te leveren.
Wo Sie anfangen können
Om de streek te leren kennen heeft u aan vier flessen van vier verschillende huizen genoeg: een gevestigde naam, en daarnaast drie stokerijen die er deze eeuw bij zijn gekomen. Wij hebben ze alle vier op voorraad. In de webshop vindt u onder meer de Bladnoch Samsara.
Weiterstöbern
Het volledige whiskyschap met alle 4.010 flessen staat op onze whiskypagina. Wilt u gericht op streek, huis of leeftijd zoeken, gebruik dan de zoekmachine van de slijterij. Voor de buren van deze streek: Campbeltown is het enige gebied waar wij nog minder flessen van hebben staan.
