In het aperitiefvak in Bathmen staan twaalf aquavits van vijf huizen. Drie van die flessen dragen de naam Linie, en dat is het enige merk in het vak waarvan u op de achterkant kunt lezen met welk schip juist die drank heeft gevaren.
Dat klinkt als een verhaal dat er achteraf bij is bedacht. Dat is het niet. De vaten gaan echt aan boord, varen naar Australië en weer terug, en gaan daarbij twee keer de evenaar over. Hieronder staat waar die gewoonte vandaan komt, wat de reis met de drank doet, wat de Noorse regels voorschrijven, en wat het etiket u wel en niet vertelt.
Linie is een oud woord voor de evenaar
De naam is geen vondst van een reclamebureau. Linie was in de zeemanstaal het woord voor de evenaar: de lijn. Een schip dat de linie passeerde, ging over de evenaar.
Het getal twee is dan ook geen keuze maar een gevolg. Wie in Noorwegen vertrekt, in Australië aankomt en weer thuiskomt, kruist de evenaar op de heenreis en op de terugreis. Twee keer, of helemaal niet.
Hoe de gewoonte is ontstaan
In 1805 stuurde Catharina Lysholm uit Trondheim vaten gedistilleerd mee op een schip naar Oost-Indië. Of dat bedoeld was als rijping of gewoon als handel, staat er niet bij. Wat wel vaststaat, is dat haar neef Jørgen B. Lysholm, die scheikunde had geleerd, daarna reizen naar verder weg gelegen bestemmingen ging uitproberen en het resultaat in 1821 als merk op de markt zette.
Daarna wisselde het merk een paar keer van hand. In 1922 nam de Noorse staat de distilleerderijen over. Vanaf 1927 verzorgt rederij Wilhelmsen de zeereis, en dat doet zij nog altijd. In 1996 kwam het merk bij Arcus, dat vandaag in Oslo zit.
Het is dus geen recente vondst en ook geen eenmalig experiment. De reis hoort al twee eeuwen bij het huis, en ruim een eeuw bij dezelfde rederij.
Wat de reis met de drank doet
De vaten liggen in gesloten containers aan dek, niet in het ruim. De reis duurt ongeveer vier maanden. Onderweg ligt de aquavit in eikenhouten vaten die eerder oloroso-sherry hebben gehouden.
Het idee achter zeerijping is mechanisch, niet mystiek. Een vat aan dek staat de hele reis in beweging, en de temperatuur loopt van het Noorse voorjaar naar de tropen en weer terug. Beweging en temperatuurwisseling duwen de drank vaker in en uit het hout dan in een stil pakhuis aan de wal. Dat is de verklaring die het merk zelf voor het verschil geeft.
Het gaat ook niet om een handvol vaten. Volgens de Duitse Wikipedia-pagina over het merk zijn er doorlopend zo’n tweehonderd tot tweehonderdtwintig containers onderweg, met twintig vaten per container. Dat is een rijpingsplaats zonder vaste plek: de voorraad ligt verspreid over de wereldzeeën en komt in ploegen thuis.
De route staat niet vast. Welke havens een schip aandoet, hangt af van de lading die het verder vervoert. Dit zijn geen drankschepen maar gewone vrachtschepen die hun ronde varen; de aquavit reist mee als passagier en de precieze route verschilt per zending.
Wat Noorse aquavit volgens de regels moet zijn
Sinds 2020 is Norsk Akevitt in de Europese Unie een beschermde geografische aanduiding. Het dossier daarachter is preciezer dan u misschien verwacht.
Het alcoholgehalte moet tussen 37,5 en 60 procent liggen. De basis is aardappelgeest, waarvan minstens 95 procent van de aardappelen uit Noorwegen komt. Op smaak gebracht wordt er met een distillaat van karwij, van dillezaad, of van beide. En er is een vatplicht: minstens zes maanden in vaten kleiner dan duizend liter, of minstens twaalf maanden in vaten groter dan duizend liter. De productie gebeurt binnen de grenzen van Noorwegen.
Die vatplicht is het grootste verschil met de Deense kant van hetzelfde vak. Een Deense taffel is helder en scherp; Noorse akevitt heeft op hout gelegen en is daardoor geler van kleur. Bij ons staan ze naast elkaar, en het zijn twee verschillende dranken.
Voor u aan de toonbank betekent die aanduiding iets eenvoudigs: staat er Norsk Akevitt op de fles, dan weet u dat de basis aardappel is en dat er hout aan te pas is gekomen.
Linie staat op 41,5 procent, en dat geldt voor alle drie de flessen die wij van het merk voeren: de gewone fles van zeventig centiliter, dezelfde fles van een liter, en de Port Double Cask. Die laatste naam verwijst naar een tweede vatsoort.
Wat er op het etiket staat, en wat niet
Op de achterkant van elke fles staat met welk schip de vaten hebben gevaren, op welke data en langs welke route. Dat verschilt per lading, dus twee flessen uit hetzelfde schap kunnen een ander schip noemen. Wij kennen geen andere fles in de winkel waarop het transport van de inhoud te lezen valt.
Wat er niet op staat, is hoe lang het vat in Noorwegen heeft gelegen voordat het aan boord ging, en hoe lang erna. De vier maanden op zee zijn een deel van de rijping, niet de hele rijping. Voor dat antwoord moet u bij de stoker zijn.
En wat wij er niet over zeggen: hoe groot het verschil in het glas is met een fles die nooit gevaren heeft. Wij hebben die twee niet naast elkaar gezet, en zolang dat zo is, laten wij het oordeel aan u.
Waar u kunt beginnen
Alle twaalf aquavits staan op de pagina aquavit, met merk en land erbij. Wilt u alleen dit huis zien, kijk dan op de merkpagina Linie; de Deense tegenhanger staat bij Aalborg. Met de zoekmachine van de slijterij loopt u het hele vak langs, en de gewone fles kunt u ook direct in de webshop bekijken.
Verder lezen
Wilt u eerst weten wat aquavit eigenlijk is en waarin Noors, Deens en Zweeds van elkaar verschillen, lees dan aquavit: karwij, dille en het verschil tussen Noors, Deens en Zweeds. Zoekt u de Nederlandse traditie van een gekruid graandistillaat, kijk dan bij de jenevers. Twijfelt u welke fles u moet hebben, bel dan gerust: 0570 541 278.
