Wat is een vatgerijpt bier?

Eikenhout geeft lactonen, fenolische aldehyden zoals vanilline en hemicellulosen af aan de drank die erin ligt.

Die stoffen zitten in de duigen zelf en komen langzaam vrij. Hoeveel er vrijkomt hangt af van de houtsoort, van hoe zwaar het vat is uitgebrand en van hoe vaak het al gevuld is geweest.

Bij een vat dat eerder bourbon, whisky of wijn heeft bevat, komt daar nog iets bij: restanten van de vorige drank die in het hout zijn getrokken.

Bourbon moet in nieuwe Amerikaanse eiken vaten rijpen, waardoor er ieder jaar grote aantallen eenmaal gebruikte vaten vrijkomen voor andere dranken.

Een bourbonvat houdt 200 liter. Volgens The Oxford Companion to Beer waren die vaten ooit goedkoop en makkelijk te krijgen, maar in 2011 liep de prijs al op tot 200 dollar per stuk.

Brouwers gebruiken daarnaast wijnvaten van Frans en Amerikaans eik en vaten waarin Schotse whisky heeft gelegen. Welk vat het was, zet de brouwer vrijwel altijd op het etiket.

Zware bieren gaan het vaakst het vat in: imperial stouts, quadrupels en barleywines, met veel mout en een hoog alcoholgehalte.

Een steviger bier houdt langer stand tegen het hout en tegen de zuurstof die er langzaam bij komt. Een licht bier zou onder dezelfde omstandigheden eerder ondersneeuwen.

In het schap in Bathmen ziet u de vatgerijpte flessen dan ook vooral bij de zware Nederlandse en Belgische bieren staan. Alcohol verkopen wij niet aan iedereen onder de 18 jaar. NIX18.

Hout is poreus, waardoor er tijdens de rijping heel langzaam zuurstof bij het bier komt.

Garrett Oliver noemt die zuurstofopname in The Oxford Companion to Beer een wezenlijk onderdeel van het rijpen op vat. In kleine hoeveelheden helpt zuurstof bij het ontstaan van nieuwe verbindingen; ongecontroleerd levert het een fout op.

De brouwer stuurt daarom op tijd, temperatuur en vatgrootte. Een klein vat heeft naar verhouding meer houtoppervlak per liter dan een groot vat.

Whisky ligt jaren in het vat en bier meestal maanden, waarbij het bier bovendien in een vat gaat dat de whisky of bourbon al heeft leeggemaakt.

Voor het bier is het dus een tweede of derde vulling. Het hout heeft dan al een deel van zijn stoffen afgestaan, en wat overblijft werkt milder door.

Wie beide kanten wil vergelijken, kan in Bathmen naast het bierschap ook het whiskyschap aflopen. Op de whiskyetiketten staat welk vattype er is gebruikt.