Hoort whisky in een karaf?

Nee. Whisky rijpt in het eiken vat, niet in glas. Zodra de whisky gebotteld is, stopt de rijping, en overschenken in een karaf verandert dat niet.

De Scotch Whisky Regulations 2009 leggen vast waar de rijping gebeurt: in eiken vaten van maximaal 700 liter, minimaal drie jaar, in Schotland, en met minimaal 40 procent alcohol per volume in de fles. Distilleerderij Arran schrijft het in gewone woorden: zodra de whisky gebotteld is, houdt het rijpen op. Een whisky van tien jaar blijft tien jaar oud, hoe lang de fles ook op de plank staat.

Een karaf is dus geen rijpingsvat. Wat er in een karaf wel met whisky gebeurt, komt door lucht, licht en warmte.

Lucht laat alcohol verdampen en zorgt voor oxidatie. Hoe meer lucht er boven de vloeistof staat, hoe sterker het aroma van de whisky verschuift.

Distilleerderij Arran legt uit dat lucht met de whisky reageert zodra de fles open is, en dat er meer lucht op de whisky kan werken naarmate er minder in de fles zit. De distilleerderij raadt aan om whisky over te schenken in een kleinere fles als er minder dan de helft in zit.

Een karaf werkt precies de andere kant op. De glazen stop rust op de hals en sluit de karaf niet af zoals een schroefdop of een kurk met capsule. Daar komt bij dat een karaf doorgaans maar voor een deel gevuld is, zodat er veel lucht boven de whisky staat. Health Canada adviseert kristallen karaffen te gebruiken om te serveren en niet om in te bewaren.

Licht en warmte veranderen kleur en aroma. Bij een fles in direct licht kan de kleur binnen ongeveer vier tot acht weken verschuiven en wordt het aroma vlakker.

Het vakblad scotchwhisky.com citeert Isabel Graham-Yooll van BI Wines & Spirits: licht verandert de kleur van de whisky en maakt de smaak vlakker, en bij een fles die in de zomer in een raam staat is die verandering binnen ongeveer vier tot acht weken te zien. Hetzelfde artikel noemt warmte als tweede probleem, omdat de alcohol uitzet en tegen de stop drukt. Koele en stabiele omstandigheden zijn beter, weg van de centrale verwarming.

Distilleerderij Arran noemt daarbij UV-straling, die whisky in de loop van de tijd kan laten verbleken, en adviseert een koele en stabiele plek van ongeveer 15 tot 20 graden Celsius, zonder grote schommelingen, omdat de kurk anders uitzet en krimpt. Een karaf staat meestal in het zicht op een dressoir of een bar. Een dichte kast is een rustiger plek.

In loodkristal zit loodoxide. Richtlijn 69/493/EEG schrijft voor dat ‘cristal au plomb’ minstens 24 procent loodoxide bevat en ‘cristal superieur’ minstens 30 procent.

Die richtlijn geldt nog, dus ook een nieuwe karaf met de aanduiding loodkristal bevat loodoxide. Bij antieke karaffen staat zelden op het glas waarvan het gemaakt is. Health Canada schrijft dat er lood kan overgaan in eten en drinken dat in loodkristal wordt gedaan, dat dit afhangt van het soort product en van de contacttijd, en dat er meer lood overgaat in zure producten zoals vruchtensap, frisdrank en wijn. Het risico neemt volgens Health Canada toe wanneer er langer in bewaard wordt. Het advies daar is: loodkristal gebruiken om te serveren, niet om in te bewaren.

Het Office for Science and Society van McGill University noemt gemeten waarden uit onderzoek naar drank in loodkristallen karaffen. Bij port liep de loodconcentratie in vier maanden op van 90 naar 4.000 microgram per liter; bij brandewijn die vijf jaar in loodkristal stond werd meer dan 20.000 microgram per liter gemeten. Als ijkpunt noemt McGill de norm voor drinkwater van 50 microgram per liter. Wij geven hier alleen weer wat deze bronnen melden.

Voor het serveren aan tafel. Schenk de whisky kort voor gebruik over, schenk de karaf dezelfde avond leeg en zet wat overblijft terug in de eigen fles.

Health Canada formuleert het voor loodkristal zo: gebruik het om te serveren, nooit om in te bewaren, en gebruik het van tijd tot tijd, bijvoorbeeld bij een bijzondere gelegenheid. Zo komt de drank kort met het glas in aanraking en blijft de karaf gewoon een mooi stuk op tafel.

Voor het schoonmaken geeft Health Canada twee aanwijzingen. Was loodkristal met de hand af in warm water, met een mild afwasmiddel en een zachte doek of spons, zodat het oppervlak minder beschadigt. En zet nieuw loodkristal eerst 24 uur in azijn en spoel het daarna goed af. Laat de karaf daarna volledig drogen voordat u hem wegzet, zodat er geen water in achterblijft.

Enkele maanden tot twee jaar, als de stop goed sluit en de fles minstens halfvol is. De hoeveelheid lucht boven de vloeistof maakt daarbij het verschil.

Distilleerderij Arran noemt die termijn van enkele maanden tot twee jaar en schrijft dat daarna de kleur kan verbleken en de afdronk kan veranderen. Hoe minder whisky er in de fles zit, hoe meer lucht op de drank werkt. Staat er minder dan de helft in, dan is overschenken in een kleinere fles volgens de distilleerderij de betere route. Een karaf doet het omgekeerde, want daar staat de whisky juist ruim en los.

In de winkel in Bathmen staan 995 whisky’s op standaardsterkte, 40 tot 43 procent, van 315 merken uit 23 landen. Het hele whiskyassortiment telt 3.960 whisky’s. Wilt u weten welke fles bij u past, of hoe u een fles die u al een tijd open heeft het beste bewaart, dan kunt u langskomen of bellen. Alcohol verkopen wij niet aan iedereen onder de 18 jaar. NIX18.