Whisky · Uitleg

Wat is geturfde whisky?

Geturfde whisky is whisky waarvan de gerst gedroogd is boven een vuur van turf. De rook laat fenolen achter in het mout, gemeten in ppm. Rond 10 ppm heet licht geturfd, rond 25 ppm gemiddeld, vanaf 40 ppm zwaar. Die waarde slaat op het mout, niet op de whisky in je glas: tijdens maischen en distilleren verdwijnt 60 tot 80 procent.

De kern in cijfers
Wat het is Whisky van gerstemout dat boven turfrook is gedroogd
Meeteenheid Ppm fenol, gemeten in het mout voordat er gedistilleerd wordt
Licht geturfd Rond 10 ppm
Gemiddeld geturfd Rond 25 ppm
Zwaar geturfd 40 tot 50 ppm of hoger
Verlies in productie 60 tot 80 procent van het fenolgehalte verdwijnt bij maischen en distilleren
Belangrijkste fenolen Fenol circa 50 procent, cresol circa 40 procent, guaiacol circa 10 procent
Regio Islay is een van de vijf erkende Schotse whiskyregio’s

Hoe komt de rook in de whisky?

Rook komt in de whisky doordat het kiemende gerstemout wordt gedroogd boven een vuur waarin turf meebrandt. De rook zet fenolen af op de graankorrels.

Turf is samengeperst plantenmateriaal uit veengrond, opgebouwd over duizenden jaren. Bij smeulen geeft turf een rook die anders van samenstelling is dan houtrook. Hoe langer de mouterij turf op het vuur legt, hoe meer fenol het mout opneemt. Dat drogen in de eest duurt tot ongeveer 24 uur.

De fenolen zitten dus al in de grondstof voordat er ook maar een druppel gedistilleerd is.

Wat betekent ppm bij whisky?

Ppm staat voor parts per million en geeft aan hoeveel fenol er in het mout zit. Een hogere waarde betekent meer rookstof in de grondstof.

In de vakpers wordt ruwweg deze schaal gehanteerd: rond 10 ppm is licht geturfd, rond 25 ppm gemiddeld, en 40 tot 50 ppm of meer zwaar geturfd. Het gaat om een optelsom van stoffen. Fenol zelf is ongeveer de helft, cresol ongeveer 40 procent en guaiacol ongeveer 10 procent.

Een fles met een hoog ppm-getal op het etiket bevat daarom niet automatisch meer rook dan een fles met een lager getal.

Waarom klopt het ppm-getal niet voor je glas?

Het getal is gemeten op het gemoute gerst bij aankomst in de distilleerderij, niet op de vloeistof in de fles. Onderweg gaat het grootste deel verloren.

Bij het maischen blijft een deel achter in de draf. Bij het distilleren komen fenolen pas laat in de run vrij, omdat het grote moleculen met een hoog kookpunt zijn. Waar de stoker zijn snit legt, bepaalt dus hoeveel er meegaat. Daarna verdampt er tijdens de rijping opnieuw een deel.

Bij elkaar verdwijnt 60 tot 80 procent van het fenolgehalte tussen mout en gedistilleerd. Twee distilleerderijen die hetzelfde mout kopen, kunnen daardoor heel verschillende whisky maken.

Waarom wordt Islay met turf vereenzelvigd?

Islay is een van de vijf erkende Schotse whiskyregio’s en heeft veel veengrond, weinig bos en eeuwenlang turf als brandstof gebruikt. Roken was er de logische manier van drogen.

De andere vier regio’s zijn Campbeltown, Highland, Lowland en Speyside. Een regionaam zegt alleen waar gestookt is, niet hoe de whisky is gemaakt. Op Islay staan ook distilleerderijen die nauwelijks of niet turven, en buiten Islay wordt volop met geturfd mout gewerkt, zowel op het Schotse vasteland als daarbuiten.

Turf blijft dus een keuze van de maker, geen eigenschap van een eiland.

Staat het ppm-getal altijd op het etiket?

Nee, een ppm-vermelding is nergens wettelijk verplicht en niet elke bottelaar zet hem erop. Wie het wel vermeldt, kiest zelf welk cijfer hij noemt.

Sommige etiketten geven het ppm van het mout, andere laten meten hoeveel fenol er in de fles zit. Die twee getallen liggen ver uit elkaar, want tussen mout en fles gaat het grootste deel verloren. Zonder toelichting weet je niet welk van de twee je leest.

Vraag daarom liever naar het mout, de rijping en het vat dan naar dat ene cijfer. Een oude geturfde whisky en een jonge met hetzelfde ppm zijn niet vergelijkbaar, alleen al omdat er langer verdampt is.

Geturfde whisky in de winkel in Bathmen

In de winkel in Bathmen staan 675 geturfde whisky’s van 156 verschillende merken uit 18 landen. Het alcoholpercentage loopt van 30% tot 65,8%.

Alle whisky filteren

Korte antwoorden op verwante vragen

Betekent zwaar geturfd ook zwaar in het glas?
Niet per se. Het ppm-getal slaat op de grondstof, en distillatiesnit, vatkeuze en rijptijd bepalen hoeveel fenol er uiteindelijk overblijft.
Wordt alleen op Islay geturfd?
Nee. Geturfd mout wordt in heel Schotland gebruikt en ook daarbuiten. Islay is alleen de bekendste regio ervoor.
Is turfrook hetzelfde als houtrook?
Nee. Turf is samengeperst veenmateriaal en geeft bij smeulen een andere fenolsamenstelling af dan hout, met fenol, cresol en guaiacol als hoofdbestanddelen.
Wat is de wettelijke minimumsterkte van Scotch?
Veertig procent alcohol. Die grens geldt voor elke Scotch whisky, geturfd of niet.

Verder lezen

Bronnen

  1. Phenolic fancies, Whisky Magazine (geraadpleegd 4 september 2026)
  2. The truth about peated whisky and phenols, Scotch Whisky (vakblad) (geraadpleegd 4 september 2026)
  3. Scotch Whisky FAQs, Scotch Whisky Association (geraadpleegd 4 september 2026)

Deze pagina is geschreven en gecontroleerd door ’t Bockje Bathmen, slijterij aan de Brink 2 in Bathmen. Laatst bijgewerkt op 4 september 2026.

Verkoop van alcohol onder de 18 jaar is verboden. NIX18.

Bericht als er iets bijzonders binnenkomt

Van een zeldzame botteling hebben we vaak maar een paar flessen, en die zijn meestal binnen een week weg. Laat je e-mailadres achter, dan krijg je bericht zodra er whisky binnenkomt die de moeite waard is. Geen wekelijkse reclame.

Je krijgt eerst een mail om te bevestigen. Uitschrijven kan altijd. Wij verkopen geen alcohol aan personen onder de 18 jaar. NIX18.