Wat zeggen de benen of tranen in een wijnglas?

Alcohol verdampt sneller dan water, waardoor het dunne laagje wijn tegen het glas van samenstelling verandert.

Wanneer u het glas walst, blijft er een film achter op de wand. Uit die film verdwijnt de alcohol het snelst. Wat overblijft heeft een hogere oppervlaktespanning dan de wijn eronder, en die spanning trekt nieuwe vloeistof omhoog.

Boven in de film hoopt zich zo een randje op. Zodra dat te zwaar wordt, valt het in druppels terug naar beneden.

Het Marangoni-effect is de stroming die ontstaat wanneer de oppervlaktespanning van een vloeistof van plaats tot plaats verschilt.

Vloeistof beweegt van een gebied met lage oppervlaktespanning naar een gebied met hoge oppervlaktespanning. In een wijnglas is dat van beneden naar boven, omdat de bovenkant van de film het meeste alcohol heeft verloren.

De onderzoeksgroep van John Bush aan het Massachusetts Institute of Technology beschreef hoe die stroming ook het karakteristieke ribbelpatroon in de meniscus veroorzaakt.

Twee onderzoeksgroepen lieten zien dat naast verdamping ook afkoeling en een schokgolf in de film een rol spelen.

Venerus en Nieto Simavilla toonden in 2015 in Scientific Reports aan dat de verdamping de film ook afkoelt, en dat het temperatuurverschil ongeveer even sterk bijdraagt als het verschil in samenstelling. Zij maten dat bij wijn van 13 procent en bij cognac van 40 procent.

Dukler, Ji, Falcon en Bertozzi beschreven in 2020 in Physical Review Fluids hoe zwaartekracht een omgekeerde schokgolf oplevert die de druppels vormt.

De benen hangen vooral samen met het alcoholgehalte: hoe meer alcohol, hoe duidelijker het verschijnsel.

Bij cognac van 40 procent zijn de tranen sterker dan bij wijn van 13 procent, precies zoals de natuurkunde voorspelt. Over de herkomst, de leeftijd of de smaak van een wijn zegt het patroon niets.

Wilt u het alcoholgehalte weten, dan staat dat op het etiket. Wilt u weten hoe een wijn smaakt, dan helpt proeven en vragen aan de toonbank meer dan kijken.

Het verschijnsel wordt pas zichtbaar wanneer de wijn als dun laagje tegen de wand komt te staan.

Daar is een glas met een ruime kelk voor nodig, en een slok wijn die u even ronddraait. In een smal of te vol glas komt die film er nauwelijks, en dan blijft ook het randje achterwege waaruit de druppels ontstaan.

Een schoon en droog glas helpt eveneens, omdat resten van afwasmiddel de oppervlaktespanning veranderen.