Wat is een quarter cask?

Een quarter cask is een eikenhouten rijpingsvat van 125 liter, precies een kwart van de butt van 500 liter waaraan de naam is ontleend.

De maat komt uit de kuiperij en niet uit de wet. In de sherrykuiperij heet hetzelfde vat een cuarta de bota en staat het bij de Spaanse brancheorganisatie voor 125 liter. De Schotse vakpers noemt voor de quarter cask hetzelfde getal en legt uit dat de term letterlijk verwijst naar een kwart van de butt van 500 liter. Het is dus een verhoudingsnaam: de quarter cask is niet als eigen formaat bedacht, maar als een deel van een bestaand formaat. Onder de quarter cask ligt de octave, met een achtste van een butt.

Een kleiner vat heeft per liter whisky meer houtoppervlak, en daarmee gaat de opname van kleur, tannine en aroma uit het eiken sneller.

Paul Hughes van Oregon State University rekende de verhouding tussen houtoppervlak en inhoud voor een reeks vatmaten uit. Hij komt op relatieve verhoudingen van ongeveer 1,9 bij 30 liter, 1,0 bij 200 liter, 0,9 bij 250 liter en 0,7 bij 500 liter. Hoe kleiner het vat, hoe hoger dat cijfer, en hoe sneller de rijping mag worden verwacht. Hij tekent er wel bij aan dat de vorm van het vat nauwelijks meespeelt: bij vaten met een verhouding tussen hoogte en straal van 1 tot 6 maakt een dik of een slank model weinig verschil. De maat doet het werk, niet het model.

Een quarter cask wordt doorgaans gebouwd door een groter vat af te breken en een deel van de duigen opnieuw te gebruiken voor een kleiner vat.

De Schotse vakpers beschrijft die werkwijze voor de quarter casks van Laphroaig: bourbonvaten gaan uit elkaar en een deel van de duigen komt terug in een nieuw, kleiner vat. Verder werkt een kuiper voor een klein vat niet anders dan voor een groot. Hij zet de duigen tegen elkaar en houdt ze met hoepels op hun plaats. Vuur en water maken het hout buigzaam: onder de vloer brandt een oven op eikenafval, en water geeft de duigen de rek die nodig is om ze in vorm te trekken. Daarna worden de uiteinden vlakgeschaafd en komen er groeven in voor de twee bodems, die apart zijn gemaakt.

De butt houdt 500 liter, de hogshead 250 liter en een bourbonvat ongeveer 200 liter, waardoor de quarter cask met 125 liter de kleinste van dat rijtje is.

Onder de quarter cask zit nog de octave, in de sherrykuiperij octavo genoemd, met 62,5 liter: een achtste van een butt en de helft van een quarter cask. Naar boven gaat het verder met de puncheon van 500 tot 550 liter en de bocoy van 700 liter, die precies op de wettelijke bovengrens voor Scotch whisky zit. De sherrykuiperij kent daarnaast een reeks maten die dicht bij elkaar liggen: de bota de exportacion van 500 liter, de bota de recibo van 516 liter, de bota bodeguera van 566 liter en de bota jerezana van 600 liter. Een media bota is 250 liter.

Quarter cask is een vakterm uit de kuiperij en geen wettelijke maat: de Scotch Whisky Regulations 2009 stellen alleen dat eiken vaten niet groter mogen zijn dan 700 liter.

Diezelfde regeling eist dat Scotch whisky in Schotland rijpt, in een accijnsgoederenplaats of een toegestane plaats, en ten minste drie jaar. Een ondergrens voor de inhoud van een vat staat er niet in, en vatmaten worden niet bij naam genoemd. De richtlijn van de Schotse brancheorganisatie doet dat evenmin: die gaat over het hout en over wat er eerder in het vat heeft gezeten, namelijk stille wijn, versterkte wijn, bier, whisky, wijndistillaat of rum. Wie op een label quarter cask leest, kent de inhoud dus niet tot op de liter, maar weet wel dat de whisky in een klein vat heeft gelegen.

In de winkel aan de Brink 2 in Bathmen staan 3.882 whiskyflessen. Zes bottelingen waarvan de naam quarter cask noemt, staan daartussen: zes verschillende distilleerderijen, alle uit Schotland, met alcoholpercentages van 44,5 tot 56,2 procent.