Wat is het verschil tussen graanwhisky en wodka?

De wet bepaalt het verschil, niet de grondstof: whisky moet rijpen op hout en onder 94,8 procent vol gestookt worden, wodka hoeft geen van beide.

Bijlage I van verordening (EU) 2019/787 zet de twee naast elkaar. Categorie 2 is whisky of whiskey, categorie 15 is wodka. Beide beginnen bij graan dat met gist is vergist, en beide kunnen in een kolomketel worden gestookt.

Daarna lopen de eisen uiteen. Whisky krijgt een bovengrens aan het distillatiegehalte, een verplichte rijping op hout en een hoger minimum alcoholgehalte. Wodka krijgt juist de ruimte om de smaak van de grondstof zoveel mogelijk weg te nemen. Dezelfde ketel kan dus allebei de dranken maken. Wat er daarna gebeurt, bepaalt welke naam op het etiket mag.

Whisky mag tot minder dan 94,8 procent vol gestookt worden, zodat het distillaat nog aroma en smaak van de gebruikte grondstoffen overhoudt.

Die grens van 94,8 procent is de kern van het onderscheid. Wie hoger stookt, haalt het graankarakter eruit en houdt neutrale alcohol over. Voor wodka is dat geen bezwaar. Bijlage I schrijft daar juist voor dat de organoleptische kenmerken van de gebruikte grondstoffen selectief worden verminderd, desgewenst met een behandeling over actieve kool.

Graanwhisky wordt doorgaans in een kolomketel gestookt en komt daarmee dichter bij die bovengrens dan whisky uit een pot still. Het blijft whisky, omdat het distillaat onder de grens blijft en daarna op hout gaat.

Whisky rijpt minstens drie jaar op houten vaten van maximaal 700 liter, en Schotse graanwhisky rijpt die drie jaar in Schotland op eikenhout.

Voor wodka staat in bijlage I geen rijpingseis. Wodka kan in dezelfde week worden gebotteld waarin hij gestookt is. Een leeftijdsaanduiding op een wodkafles komt dus niet uit een wettelijke verplichting.

De Scotch Whisky Regulations 2009 gaan verder dan de Europese categorie. Scotch moet in Schotland rijpen in een accijnsgoederenplaats of een andere toegestane plek, uitsluitend op eikenhouten vaten van maximaal 700 liter, en minstens drie jaar. Een Schotse graanwhisky van drie jaar oud is daarmee net toegestaan. Jonger mag de naam Scotch Whisky niet op de fles.

Aan whisky mag geen alcohol, zoetstof of aroma worden toegevoegd. Alleen karamel E 150a is toegestaan om de kleur bij te stellen.

Wodka mag volgens bijlage I niet gekleurd worden. Wel zijn natuurlijke aromastoffen of aromatiserende preparaten toegestaan die in het distillaat aanwezig zijn, en hoogstens 8 gram zoetmakende producten per liter.

Voor Scotch geldt de kortste lijst van alle: water en gewone karamel, verder niets. De kleur van een graanwhisky komt daarom vooral uit het vat en niet uit een flesje. Wilt u weten of er karamel bij zit, dan is dat aan de fles zelf zelden te zien; vraag het ons gewoon aan de toonbank.

Single grain Scotch whisky komt van een enkele distilleerderij en is geen single malt en geen blended Scotch, zo bepalen de Scotch Whisky Regulations 2009.

Blended grain Scotch is een versnijding van twee of meer single grain whisky’s uit meer dan een distilleerderij. Graanwhisky vormt zo de basis onder veel blends, maar wordt ook als losse botteling verkocht.

In de winkel aan de Brink 2 in Bathmen staan 3.900 flessen whisky en 223 flessen wodka. Daarvan hebben 25 flessen single grain in de naam, met alcoholpercentages van 40 tot 54,8 procent. Vijftien komen uit Schotland, zeven uit Ierland, en verder een fles uit België, een uit Zuid-Afrika en een uit Japan. De namen die het vaakst voorkomen zijn Strathcolm met drie flessen, Teeling met drie, en Loch Lomond en The Busker met elk twee.