Whisky · Uitleg
Wat betekent ppm bij whisky?
Ppm staat voor parts per million: 1 ppm is 1 milligram fenol per kilogram mout. Het getal wordt gemeten aan de gemoute gerst die bij de distilleerderij binnenkomt, niet aan de whisky in je glas. Tussen mout en fles gaan fenolen verloren bij het malen, maischen, gisten, stoken en rijpen. Een ppm-getal beschrijft dus de grondstof.
| Waar ppm voor staat | Parts per million, delen per miljoen |
|---|---|
| Eenheid | 1 ppm is 1 milligram fenol per kilogram mout |
| Wat er gemeten wordt | De gemoute gerst bij aankomst op de distilleerderij |
| Wat er niet gemeten wordt | De whisky in de fles |
| Waar de fenolen vandaan komen | Uit de rook van turf tijdens het drogen van de mout |
| Waar fenolen verdwijnen | Malen, maischen, gisten, de snit bij het stoken, en de rijping |
| Wettelijke norm voor ppm | Geen; de regels gaan over rijping, vaten, plaats en alcoholsterkte |
| Wat ppm niet vastlegt | Hoe rokerig de whisky in het glas overkomt |
Waar staat ppm voor?
Ppm is de afkorting van parts per million: 1 ppm betekent 1 milligram fenol per kilogram mout.
Fenolen zijn de stoffen die de rokerige indruk van geturfde whisky dragen. Ze komen in de gerst terecht wanneer de mout boven een turfvuur wordt gedroogd; de rook slaat neer op de vochtige korrel.
Het laboratorium meet daarna hoeveel fenol er per kilo in die mout zit. Dat is een gewichtsverhouding, geen smaakschaal.
Wordt ppm gemeten in de whisky of in de mout?
Ppm wordt gemeten aan de gemoute gerst die bij de distilleerderij wordt afgeleverd, niet aan de gedistilleerde of gerijpte whisky.
Scotchwhisky.com legt dat expliciet uit: de opgave slaat op de mout die binnenkomt, niet op de fenolen in de uiteindelijke spirit. Een fles waar 50 ppm op staat, bevat dus geen 50 ppm fenol.
Wie twee flessen op hun ppm-getal vergelijkt, vergelijkt daarom twee partijen gerst en niet twee whisky’s.
Hoeveel gaat er verloren tussen mout en fles?
Fenolen verdwijnen op vrijwel elk station tussen mout en fles: bij malen, maischen, gisten, bij de snit die de stoker maakt en tijdens de rijping.
In de maisch blijft een deel achter in de draf. Fenolen zijn zware moleculen die pas laat in het stoken overkomen, dus het moment waarop de stoker de hart-snit afsluit bepaalt hoeveel er meegaat. In het vat verdampen ze, worden ze door het hout opgenomen of veranderen ze van vorm.
Hoeveel er per distilleerderij overblijft, wordt niet op het etiket vastgelegd en verschilt per opzet van de installatie.
Waarom zegt een hoog ppm-getal weinig over de smaak?
Twee whisky’s van dezelfde mout kunnen heel verschillend uitpakken, doordat gisting, ketelvorm en snijpunten per distilleerderij verschillen.
Whiskyschrijver Dave Broom wijst daar in Scotchwhisky.com op: dezelfde ppm-waarde in de mout leidt bij twee huizen tot een andere rookindruk. De rook wordt bovendien gedragen door meerdere fenolverbindingen, die elk een ander karakter hebben.
Een ppm-getal is daarom bruikbaar als productiegegeven, maar niet als rangorde.
Staat ppm ergens in de wet?
Nee, in de Scotch Whisky Regulations 2009 staat geen norm voor ppm; die regels gaan over rijping, vaten, plaats van rijping en alcoholsterkte.
Scotch moet minstens drie jaar rijpen in eiken vaten van hoogstens 700 liter, in Schotland, en op minimaal 40 procent worden gebotteld. Verordening (EU) 2019/787 stelt dezelfde rijpings- en sterkte-eisen aan whisky in de Europese Unie. Over turf, rook of fenolen staat er niets.
Een ppm-vermelding op een etiket is dus een mededeling van de producent en geen wettelijk begrip.
Welke whisky's van Islay staan er in Bathmen?
In de winkel in Bathmen staan 478 whisky's van 59 verschillende merken. De prijzen lopen van € 15,99 tot € 6.799,00. Het alcoholpercentage loopt van 40% tot 65,8%.
- AD RATTRAY WILLIAMSON 12 Years Old 56,4% · 70 cl · Schotland
- AD RATTRAY WILLIAMSON 14 Years Old 53,8% · 70 cl · Schotland
- Adelphi Limited Ardbeg 14Y 2004 #700171 60,7% · 70 cl · Schotland
- Adelphi Selection Caol Ila 10 Years Old 2014 #325994 56,2% · 70 cl · Schotland
- Adelphi Selection Caol Ila 10 Years Old 2014 #326040 54,9% · 70 cl · Schotland
- Adelphi Selection Caol Ila 11 Years Old 2014 #326026 57,2% · 70 cl · Schotland
- Adelphi Selection Lochranza 11 Years Old 2014 #1468 57,6% · 70 cl · Schotland
- Adelphi's Islay 10 Years Old 46% · 70 cl · Schotland
- Ardbeg 10 Years Old 46% · 70 cl · Schotland
- ARDBEG 17 Years Old 40% · Schotland
Korte antwoorden op verwante vragen
- Is meer ppm rokeriger?
- Niet per se. Het getal slaat op de mout; hoeveel fenol de fles haalt, hangt af van maischen, gisten, de snit bij het stoken en de rijping.
- Hoeveel ppm heeft ongeturfde whisky?
- Ongeturfde mout wordt gedroogd zonder turfrook, zodat er geen turffenolen bij komen. Er wordt bij zulke partijen dan ook geen ppm-waarde opgegeven.
- Waar komen de fenolen in whisky vandaan?
- Uit de rook van brandende turf, die tijdens het drogen van de natte mout op de gerstkorrel neerslaat.
- Moet ppm op het etiket staan?
- Nee. Noch de Scotch Whisky Regulations 2009 noch Verordening (EU) 2019/787 verplicht een fenolwaarde op het etiket.
Verder lezen
Bronnen
- The truth about peated whisky and phenols, Scotchwhisky.com (geraadpleegd 2026-09-05)
- Phenol fables: peat's secrets uncovered, Scotchwhisky.com (geraadpleegd 2026-09-05)
- The Scotch Whisky Regulations 2009, regulation 3, legislation.gov.uk (geraadpleegd 2026-09-05)
- Sources of Volatile Aromatic Congeners in Whiskey, Beverages 9(3), 64, MDPI (geraadpleegd 2026-09-05)
- Verordening (EU) 2019/787, bijlage I, categorie 2 (whisky of whiskey), EUR-Lex, Europese Unie (geraadpleegd 2026-09-05)
Deze pagina is geschreven en gecontroleerd door ’t Bockje Bathmen, slijterij aan de Brink 2 in Bathmen. Laatst bijgewerkt op 5 september 2026.
Verkoop van alcohol onder de 18 jaar is verboden. NIX18.
Bericht als er iets bijzonders binnenkomt
Van een zeldzame botteling hebben we vaak maar een paar flessen, en die zijn meestal binnen een week weg. Laat je e-mailadres achter, dan krijg je bericht zodra er whisky binnenkomt die de moeite waard is. Geen wekelijkse reclame.