Wat betekent meervoudig gedistilleerd bij wodka?

Meervoudig gedistilleerd betekent alleen dat de alcohol meer dan een keer is verdampt en weer opgevangen, en verder niets, want geen enkele wet schrijft een aantal voor.

In Verordening (EU) 2019/787 staat bij de begripsbepalingen dat distilleren zowel een enkele als een meervoudige distillatie of herdistillatie kan zijn. Een aantal noemt de verordening nergens, en bijlage I categorie 15 over wodka stelt geen eis aan het aantal gangen.

Een stoker bepaalt dus zelf wat als distillatie meetelt en wat er op het etiket komt. Er is geen instantie die dat getal narekent, want er is geen norm om tegen te rekenen.

Bij een kolomketel werkt elke schotel in de kolom als een eigen distillatiestap, zodat een merk met honderden schotels een hoog getal kan noemen zonder extra werk.

Vakbronnen beschrijven de schotels als verdiepingen in een flatgebouw: de damp stijgt door de gaten, geeft per verdieping water af en wordt hoger in de kolom steeds zuiverder. Hoe meer verdiepingen, hoe verder de rectificatie gaat.

Bij een pot still gaat het anders. Daar is een distillatie een hele lading die eruit komt en opnieuw de ketel in gaat. Drie gangen op een pot still zijn ook echt drie gangen; drie gangen die zijn geteld als drie kolommen in een rij, zijn iets heel anders. In het vak wordt alles boven vijf distillaties dan ook eerder als verkooptaal gezien dan als techniek.

Rectificeren is alcohol steeds opnieuw laten verdampen en condenseren in een kolom, waardoor water en bijproducten achterblijven en het alcoholpercentage stijgt.

Neutrale alcohol uit landbouwproducten moet volgens artikel 5 van de verordening minstens 96,0 procent vol halen, met hoogstens 30 gram methanol per hectoliter alcohol van 100 procent. Op dat niveau is er van de smaak van de grondstof weinig meer over, en precies dat is bij wodka de bedoeling: de kenmerken van de grondstof worden selectief afgezwakt.

Verder dan ongeveer 95,6 procent alcohol komt een gewone kolom niet. Daarna gaat er water bij tot het percentage op de fles. In de winkel in Bathmen ligt dat bij de wodka tussen 37,5 en 42 procent.

Filteren over actieve kool haalt smaakstoffen uit de alcohol en werkt verzachtend op de drank, maar het is een bewerking en geen keurmerk voor kwaliteit.

De verordening staat filteren toe en stelt er geen aantal gangen of uren voor vast. Ook voor filtering geldt dus dat een getal op het etiket door de stoker zelf is gekozen en door niemand wordt getoetst.

Vakbronnen wijzen erop dat houtskoolfiltering de smaak van wodka echt verandert, terwijl het verschil bij sommige andere filtermaterialen vooral op papier bestaat. Wodka mag verder geen kleurstof bevatten en hoogstens 8 gram zoetmiddel per liter, uitgedrukt als invertsuiker, om de afdronk af te ronden.

Verordening (EU) 2019/787 legt in bijlage I categorie 15 vast waarvan wodka gemaakt mag worden, hoeveel alcohol er minstens in moet en wat er wel en niet bij mag.

De grondstof is aardappelen, granen of beide, of andere landbouwgrondstoffen, vergist met gist. Het minimum is 37,5 procent alcohol. Kleurstof mag niet. Alleen natuurlijke aromastoffen of aromatiserende preparaten uit het distillaat van de vergiste grondstof mogen erin.

Voor wodka geldt bovendien een maximum van 10 gram methanol per hectoliter alcohol van 100 procent. Een aantal distillaties komt in de hele categorie niet voor. Wie zich op dat getal beroept, beroept zich dus op iets zonder wettelijke inhoud.

Let op de grondstof, het land van herkomst, het water en of het merk zelf stookt, want dat zijn de zaken die in het glas te merken zijn.

Een stoker die van eigen graan of eigen aardappelen werkt en het water uit de eigen bron haalt, kan uitleggen waar de smaak vandaan komt. Een merk dat neutrale alcohol inkoopt, verdunt en filtert, heeft die uitleg niet, hoe hoog het getal op het etiket ook is.

In de winkel aan de Brink 2 in Bathmen staan 223 flessen wodka. Van de selectie tussen 37,5 en 45 procent zijn er 149, met 35 uit Polen, 24 uit Nederland, 21 uit Frankrijk, 18 uit Zweden en 13 uit Oekraine. Zet twee flessen van dezelfde grondstof naast elkaar; dat leert meer dan het aantal distillaties op het etiket.