Wat is gearomatiseerde whisky?

Binnen de Europese Unie mag whisky niet worden gezoet of gearomatiseerd, dus een fles met honing-, kaneel- of appelsmaak valt buiten de wettelijke categorie whisky.

Verordening (EU) 2019/787 omschrijft whisky in bijlage I, categorie 2. De drank wordt gemaakt uit gemoute granen, gedistilleerd tot minder dan 94,8 volumeprocent, rijpt minstens drie jaar in houten vaten van maximaal 700 liter en wordt afgevuld op minstens 40 volumeprocent. In dezelfde categorie staat dat er geen alcohol mag worden toegevoegd en dat whisky niet gezoet mag worden, ook niet om de smaak af te ronden. Als kleurstof is alleen karamel E150a toegestaan.

Een fabrikant die honing, kaneel of vruchtenaroma aan whisky toevoegt, maakt dus iets dat buiten die categorie valt. Het product mag nog steeds verkocht worden, maar het moet een andere wettelijke benaming dragen: meestal likeur, en anders gedistilleerde drank. Dat is geen oordeel over de kwaliteit van de fles, maar een gevolg van hoe de categorie is opgeschreven.

Aan Scotch whisky mag alleen water, karamelkleurstof of een combinatie van die twee worden toegevoegd; verder geen enkele stof.

Die regel staat in regulation 3 van de Scotch Whisky Regulations 2009 en is letterlijk overgenomen in het technisch dossier van de beschermde geografische aanduiding Scotch Whisky, dat de Europese Commissie heeft bekendgemaakt. De tekst spreekt van een drank waaraan geen stof is toegevoegd, of geen andere stof dan water, karamelkleurstof, of water en karamelkleurstof. Daarbij gelden een minimumalcoholgehalte van 40 volumeprocent en een rijping van minstens drie jaar in eikenhouten vaten van maximaal 700 liter.

Voor Scotch is de ruimte dus nog kleiner dan in de algemene Europese categorie. Een Schotse distilleerderij die een honingdrank op basis van eigen whisky maakt, kan die nooit Scotch whisky noemen. Op zulke flessen leest u daarom benamingen als whiskylikeur of honey liqueur, vaak met een aparte merknaam naast de naam van de distilleerderij.

Een samengestelde term als whiskylikeur is toegestaan zodra alle alcohol in de fles uit de genoemde whisky komt en het eindproduct aan de eisen voor likeur voldoet.

Verordening (EU) 2019/787 noemt dit een samengestelde term: de wettelijke benaming van een gedistilleerde drank, gecombineerd met de naam van een levensmiddel of met het woord likeur of crème. Artikel 10, lid 5, staat toe dat de wettelijke benaming wordt vervangen door zo’n samengestelde term met het woord likeur, op voorwaarde dat het eindproduct voldoet aan categorie 33 van bijlage I. Die categorie vraagt minstens 15 volumeprocent alcohol en minstens 100 gram suiker per liter, uitgedrukt als invertsuiker; voor sommige soorten likeur ligt dat suikerminimum hoger.

Artikel 11 stelt de voorwaarden: de alcohol moet uitsluitend uit de in de term genoemde drank komen, en die drank mag niet met water zijn verdund tot onder het minimum van zijn eigen categorie. De woorden alcohol, spirit, drank, gedistilleerde drank en water mogen geen deel van de term zijn. Op het etiket moet de samengestelde term in één lettertype, één lettergrootte en één kleur staan, mag hij niet door tekst of beeld worden onderbroken, en mag hij niet groter zijn dan de naam van de drank zelf. Verwijst een etiket alleen naar whisky zonder dat het product een whiskylikeur is, dan geldt de regel voor zinspelingen: ook dan moet alle alcohol uit die whisky komen en staat het aandeel van elk alcoholisch ingrediënt in hetzelfde beeldveld als de verwijzing.

’t Bockje heeft ongeveer 3.900 verschillende whisky’s op voorraad in de winkel aan de Brink in Bathmen, en daarnaast 31 whiskylikeuren in het likeurschap, uit zes landen. Wij verkopen geen alcohol onder de 18 jaar: NIX18.

Aromatiseren betekent dat er iets aan de drank wordt toegevoegd; bij vatrijping en vatafwerking komt de smaak uit het hout, zonder dat er iets aan de drank gaat.

Categorie 2 van bijlage I bij Verordening (EU) 2019/787 schrijft rijping in houten vaten van maximaal 700 liter juist voor, met een minimum van drie jaar. Een whisky die eerst in een bourbonvat rijpt en daarna een periode in een sherry-, port- of wijnvat doorbrengt, rijpt nog steeds in hout. Er wordt geen aroma of zoetstof aan de vloeistof toegevoegd, dus zo’n fles blijft binnen de categorie en mag whisky heten. Bij Scotch whisky geldt daarbij de extra eis dat de vaten van eikenhout zijn.

Aanduidingen als sherry cask, port cask of wine cask finish zeggen dus iets over het vat waarin de whisky heeft gelegen, niet over een toevoeging achteraf. Dat is precies het verschil met een gearomatiseerd product, waar de smaak na de rijping in de fles terechtkomt.

De Amerikaanse regels zijn op dit punt ruimer: daar bestaat de klasse flavored spirits, waarin een gearomatiseerd product het woord whisky in de typenaam mag houden.

De standards of identity van de Amerikaanse Alcohol and Tobacco Tax and Trade Bureau staan in 27 CFR deel 5. Paragraaf 5.143 vraagt voor whisky een afvulsterkte van minstens 40 volumeprocent. Paragraaf 5.151 regelt flavored spirits: de basisdrank moet eerst aan zijn eigen norm voldoen voordat het aroma erbij gaat, de typenaam noemt die basisdrank plus de belangrijkste smaak, en het eindproduct wordt afgevuld op minstens 30 volumeprocent (60 proof). Zit er meer dan 2,5 volumeprocent wijn in, dan moet dat op het etiket staan. Paragraaf 5.155 laat daarnaast toe dat niet-essentiële kleur-, smaak- en blendmaterialen tot 2,5 volumeprocent worden toegevoegd zonder dat de drank een andere klasse krijgt, maar bij straight whisky leidt elke toevoeging wel tot een andere benaming.

Daardoor kan een Amerikaans etiket honey flavored whiskey vermelden, terwijl eenzelfde product in de Europese Unie als whiskylikeur of gedistilleerde drank op het schap komt. Wie een fles uit de Verenigde Staten vergelijkt met een Europese, kijkt dus naar twee verschillende regelsystemen en niet naar twee verschillende producten.