Wat betekenen cru, premier cru en grand cru?

Cru staat voor een afgebakende herkomst, maar wat er precies wordt afgebakend verschilt per Franse wijnstreek.

Het woord komt van croitre, groeien, en betekent zoiets als gewas of groeiplaats. Op een etiket is het altijd een aanduiding met een regel erachter, vastgelegd in het regelboek van de appellation.

De valkuil zit in de aanname dat premier cru overal hetzelfde betekent. In de Bourgogne, de Champagne en Bordeaux verwijst het woord naar drie verschillende dingen.

In de Bourgogne horen premier cru en grand cru bij een perceel, niet bij een huis of een dorp.

Zo’n perceel heet een climat. UNESCO nam de climats in 2015 op de werelderfgoedlijst en telt er 1.247, elk afgebakend op grond van geologie, waterhuishouding en ligging. De rangorde loopt van regionale wijn via dorpswijn naar premier cru en grand cru.

Op het etiket ziet u dus vaak een perceelsnaam staan. Twee huizen kunnen wijn van dezelfde grand cru maken, ieder van hun eigen rijen stokken.

In de Champagne hoort grand cru bij een hele gemeente, niet bij een losse wijngaard.

De appellation Champagne beslaat meer dan 300 gemeenten en dorpen. Een deel daarvan mag grand cru achter de naam zetten, een ander deel premier cru; de aanduiding geldt dan voor alle wijngaarden binnen die gemeentegrens.

Op een fles met grand cru uit de Champagne staat dus een dorpsnaam achter het begrip, geen perceelsnaam.

In Bordeaux hoort cru classe bij een wijnhuis dat in een classificatie een rang heeft gekregen.

De bekendste lijst is die van 1855, opgesteld op verzoek van Napoleon III, die een duidelijke rangschikking van de beste wijngaarden van Frankrijk wilde tonen. Saint-Emilion, de Graves en de Medoc hebben elk hun eigen lijst; die van Saint-Emilion wordt elke tien jaar herzien.

Een huis kan land bijkopen of verkopen en houdt zijn rang. De aanduiding hangt aan de naam op het etiket, niet aan een perceel.

De regels per appellation staan in een cahier des charges, opgesteld door de beroepsgroep en goedgekeurd door de Europese Unie.

Het INAO beheert in Frankrijk de erkenning en de bescherming van die herkomstbenamingen, voor ruim 1.200 producten. Onafhankelijke, door het INAO erkende instanties controleren of de regels worden nageleefd.

Een rang als grand cru is dus geen keurmerk van een jury bij elke oogst, maar een vaste aanduiding die aan een perceel, een gemeente of een huis is verbonden.