Van de 168 ports in Bathmen dragen er eenentwintig een leeftijd op het etiket. Elf zeggen tien jaar, drie zeggen twintig, drie zeggen dertig, een zegt veertig, twee zeggen vijftig en op één fles van Kopke staat tachtig.
Bijna iedereen leest dat getal als een minimum, zoals bij whisky. Dat is het niet. Het is een gemiddelde, en dat is een wezenlijk ander getal.
Het getal is een gemiddelde, geen minimum
Een tawny met leeftijdsaanduiding is altijd een samenstelling. De keldermeester haalt wijn uit vaten van verschillende oogstjaren en mengt die tot één geheel. In een tien jaar oude tawny kan dus wijn zitten van zes jaar en wijn van twintig jaar, door elkaar.
Wat het getal aangeeft, is de gemiddelde leeftijd van de wijnen in die blend. Het zegt niets over de jongste wijn in de fles en niets over de oudste. Bij whisky is dat precies andersom: daar staat het getal van de jongste druppel op het etiket. Wat dat betekent, staat in wat de leeftijd op een whiskyfles betekent.
Wie controleert of het klopt
De blend gaat naar het Instituto dos Vinhos do Douro e do Porto, het instituut dat in Portugal over port gaat. Daar wordt hij geproefd en beoordeeld. Pas als de wijn de kenmerken heeft die bij die leeftijd horen, mag het getal op de fles.
Het instituut beschrijft de categorieën ook in die termen. Een tien jaar oude tawny is volgens het IVDP een wijn met de kenmerken van een tien jaar oude port. Bij twintig jaar spreekt het over kleuren van roodbruin tot goudbruin en over smaken die verder ontwikkeld en geconcentreerder zijn, doordat de wijn in kleine eikenhouten vaten heeft gelegen.
Het is dus een keuring op profiel, niet een optelsom van jaren. Dat is geen truc en geen achterdeurtje: het is de enige manier om een fles die elk jaar opnieuw gemaakt wordt elk jaar hetzelfde te laten smaken.
Waarom twee tienjarige tawny’s zo kunnen verschillen
Juist doordat het om een profiel gaat, heeft elk huis ruimte. Het ene huis bouwt zijn tienjarige op met veel jonge wijn en een scheut heel oude, het andere houdt alles dicht bij elkaar. Allebei kloppen ze.
Dat verklaart waarom een tien jaar oude tawny van het ene huis fris en fruitig blijft en die van het andere al naar noten trekt. Zet ze naast elkaar en u proeft geen verschil in leeftijd, maar een verschil in huisstijl.
Wij voeren tienjarige tawny’s van zeven verschillende huizen. Dat is meteen de aardigste manier om dit te ondervinden: gelijke leeftijd, ongelijke smaak.
Vijftig en tachtig: de getallen die er later bij kwamen
Lange tijd waren er vier categorieën: tien, twintig, dertig en veertig jaar. Wat ouder was, moest onder de aanduiding very old op de markt, zonder cijfer.
Dat veranderde met een nieuw reglement dat in januari 2022 van kracht werd. Sindsdien mag het getal vijftig op het etiket, voor tawny en voor witte port. Bij ons staan twee flessen die daar gebruik van maken, van Graham’s en van Kopke, plus een Kopke waarop tachtig jaar staat.
Dat zijn geen flessen om zomaar open te trekken, maar ze laten wel zien hoe ver de oxidatieve rijping kan gaan. Na zoveel jaar in een pipe is er van rood niets meer over.
De colheita: hetzelfde hout, een echt jaartal
Er bestaat een tawny waarbij u niet met een gemiddelde te maken hebt. Dat is de colheita: een tawny van één enkele oogst, met dat oogstjaar op het etiket. Hij moet van de wet minstens zeven jaar op vat liggen voordat hij gebotteld mag worden, en in de praktijk ligt hij er vaak decennia.
Een colheita van 1985 is dus echt van 1985, van begin tot eind. Voor wie een fles zoekt bij een geboortejaar of een jubileum is dat de aangewezen categorie, en niet de tawny met een getal.
Wij hebben er negenendertig staan, met oogstjaren van 1940 tot 2014. Zesendertig daarvan komen van Kopke; dat huis heeft er zijn handelsmerk van gemaakt.
Wat het getal u dus wel vertelt
Ondanks alle nuance is de leeftijdsaanduiding geen loze belofte. Een dertig jaar oude tawny is aantoonbaar verder in zijn ontwikkeling dan een tien jaar oude, en het instituut ziet daarop toe. Hoe hoger het getal, hoe meer noot, hoe minder fruit, en hoe dikker de wijn in het glas.
Wat het getal niet doet, is beloven dat er geen jonge wijn in zit. Wie dat wil weten, moet bij de colheita zijn.
Waar je kunt beginnen
Wie het verschil tussen de trappen wil leren kennen, doet er goed aan te beginnen met tien en twintig jaar van hetzelfde huis. De sprong daartussen is groot genoeg om te herkennen en de flessen liggen dicht genoeg bij elkaar om eerlijk te vergelijken.
Vraagt u zich af of dertig of veertig jaar het waard is, kom dan langs of bel 0570 541 278. Wij vertellen u per fles wat het huis over de blend zegt, en waar het huis niets zegt, zeggen wij dat ook.
Verder kijken
De hele portvoorraad staat op onze portpagina, en met de zoekmachine van de slijterij loopt u alles langs. Huizen met een eigen pagina zijn onder meer Kopke, Graham’s, Ramos Pinto, Cálem en Niepoort.
Waarom een tawny überhaupt van kleur verschiet, leggen we uit in ruby of tawny port: het verschil zit in het vat. En hoe lang zo’n fles goed blijft nadat u hem opent, staat in hoe lang port goed blijft na openen.
