In het rek in Bathmen staan tien flessen met LBV op het etiket en eenendertig met het woord vintage, met oogstjaren van 1979 tot 2022. Ze zien er hetzelfde uit, ze staan naast elkaar, en op allebei staat één jaartal.
Toch zijn het twee verschillende dingen, en het praktische gevolg merkt u pas als de fles op tafel staat. De één moet u een dag van tevoren rechtop zetten en door een karaf halen. De ander schenkt u zo uit.
Vintage: één jaar, en alleen als dat jaar goed genoeg was
Een vintage port komt van één oogst, en die oogst moet uitzonderlijk zijn. In het tweede jaar na de pluk besluit een huis of het het jaar uitroept, wat declareren heet. Gebeurt dat niet, dan gaat de wijn in andere flessen. Zo’n verklaring valt zelden meer dan drie keer in tien jaar.
De wijn ligt daarna maar twee winters op vat en gaat in het tweede of derde jaar na de oogst de fles in. Ongefilterd, want het huis wil juist dat de vaste delen erin blijven zitten. Daar komt de ontwikkeling vandaan die zo’n fles nog dertig, veertig jaar doormaakt.
Het gevolg is een fles die bij aankoop nog niet af is. Een vintage heeft vaak vijftien jaar of meer nodig voordat hij toegankelijk wordt, en zet dan nog decennia door.
LBV: hetzelfde jaar, vier tot zes jaar langer op hout
Late bottled vintage komt ook van één oogst. Het verschil zit in wat er daarna gebeurt: de wijn blijft vier tot zes jaar op vat liggen voordat hij gebotteld wordt. Vandaar de naam, laat gebotteld.
Die jaren op hout doen twee dingen. De wijn zet zijn vaste delen af in het vat in plaats van in de fles, en hij is aan zuurstof gewend geraakt. Wat er dan gebotteld wordt, is een wijn die af is. U hoeft er niet vijftien jaar op te wachten.
Daarmee is de LBV in de praktijk de fles voor doordeweeks en de vintage die voor een gelegenheid. Niet omdat de een beter is dan de ander, maar omdat de een geduld vraagt en de ander niet.
Waarom de vintage wel de karaf in moet en de LBV meestal niet
Hier gaat het bij de meeste mensen mis, want er wordt vaak gezegd dat port sowieso gedecanteerd moet worden. Dat is niet zo.
Een vintage is nooit gefilterd en zet in de loop van de jaren een dikke laag bezinksel af tegen de flesbodem. Schenkt u die zo uit, dan krijgt de laatste gast een glas met gruis. Decanteren is bij een vintage dus geen ritueel maar noodzaak.
Verreweg de meeste LBV is vóór het bottelen wel gefilterd en gestabiliseerd. Er zit geen bezinksel in en er komt ook niets meer bij. Zo’n fles hoeft niet door een karaf; open trekken en schenken volstaat.
Er is één uitzondering, en die staat op het etiket. Een LBV die ongefilterd is gebotteld draagt de woorden traditional of bottle matured, in het Portugees envelhecido em garrafa. Die zet wel bezinksel af en die behandelt u als een vintage.
Hoe u aan de fles ziet wat u in handen hebt
Kijk eerst naar de woorden. Staat er alleen vintage en een jaartal, dan hebt u een vintage. Staat er late bottled vintage of LBV, kijk dan of daar traditional of bottle matured bij staat.
Kijk daarna naar de sluiting. Een vintage en een ongefilterde LBV krijgen een lange natuurkurk die u met een kurkentrekker eruit haalt. Een gefilterde LBV heeft meestal een stop met een kop erop, die u met de hand terugdrukt. Dat is geen wet, maar het klopt vaker wel dan niet.
En kijk ten slotte tegen het licht. Ziet u een randje op de flesbodem of aan de zijkant, dan gaat de fles hoe dan ook rechtop staan.
Decanteren in het kort
Zet de fles minstens een dag van tevoren rechtop, zodat al het bezinksel naar beneden zakt. Beweeg hem daarna zo min mogelijk.
Trek hem open en schenk in één rustige, doorlopende beweging over in een karaf, met een lampje of een kaars onder de flesschouder. Zodra u de eerste sliert donker gruis de hals in ziet komen, stopt u. Het laatste bodempje gooit u weg of gebruikt u in de keuken.
Een oude vintage hoeft daarna niet uren te luchten. Bij zulke flessen is de karaf er om het bezinksel achter te laten, niet om de wijn te openen.
De tussenvormen: single quinta en crusted
Tussen de vintage en de LBV in liggen nog twee categorieën die u bij ons tegenkomt. De single quinta vintage is een vintage van één wijngoed, vaak uit een jaar dat een huis niet in zijn geheel heeft gedeclareerd. Kopke doet dat met Quinta São Luiz, Ferreira met Quinta do Porto.
De crusted is een ander geval. Die wordt niet uit één oogst gemaakt maar uit twee of drie, en het jaartal op het etiket is het jaar van bottelen, niet het oogstjaar. Hij gaat ongefilterd de fles in, moet er van de wet minstens drie jaar in blijven, en vormt daar de laag waar hij zijn naam aan dankt. Decanteren is dus verplicht. Wij hebben er één staan, van Fonseca.
Waar je kunt beginnen
Wilt u weten waar het verschil in zit zonder een fles van dertig jaar open te trekken, neem dan een LBV en een jonge vintage van hetzelfde huis. De LBV smaakt ronder en soepeler, de vintage strakker en steviger, met tannine die nog niet klaar is.
Zoekt u een fles bij een jaartal, of twijfelt u of die fles in de kast gedecanteerd moet worden, loop dan binnen of bel 0570 541 278. Wij kijken per fles na wat het huis over de bottelwijze zegt.
Verder kijken
De hele portvoorraad staat op onze portpagina, en met de zoekmachine van de slijterij loopt u alles langs. Huizen met een eigen pagina zijn onder meer Kopke, Ferreira, Fonseca, Ramos Pinto en Cockburn’s.
Waarom de ene port juist heel lang op hout blijft, staat in ruby of tawny port. Hoe lang een aangebroken vintage nog te drinken is, leest u in hoe lang port goed blijft na openen.
