Er staan 34 armagnacs bij ons in Bathmen, van veertien huizen. Op één onafhankelijke botteling na komen ze allemaal uit Frankrijk, en het percentage loopt van veertig tot vijfenvijftig.
Acht van die vierendertig flessen dragen het woord Bas-Armagnac in hun naam. Ténarèze staat er bij ons op geen enkele, en Haut-Armagnac evenmin. Dat is geen toeval, en het zegt iets over hoe de Gascogne verdeeld is.
Eén appellatie, drie streken en een blanke
Armagnac is een beschermde oorsprongsbenaming die over drie departementen loopt: de Gers, de Landes en een stuk van de Lot-et-Garonne. Binnen die grens bestaan drie deelappellaties: Bas Armagnac, Armagnac Ténarèze en Haut Armagnac. Daarnaast is er Blanche Armagnac, die niet op hout gaat en dus helder blijft.
Een huis mag de naam van een streek alleen op de fles zetten als alles in die fles daarvandaan komt. Wordt er gemengd over de streken heen, dan blijft er Armagnac op staan en verder niets. Dat is dezelfde regel als bij de cru’s van cognac, en hij heeft hier hetzelfde effect: het meeste blijft naamloos.
Bas-Armagnac: zand op klei
De Bas-Armagnac ligt in het westen, op de grens van de Gers en de Landes. De grond is er arm en zuur: zandige leem met ijzer erin, waardoor hij roodbruin kleurt. Ter plaatse heet dat sables fauves, vaal zand. Daartussen liggen boulbènes, sliblagen die water slecht vasthouden.
Die schrale ondergrond geeft weinig gewas en veel geur. Eau-de-vie uit de Bas-Armagnac staat bekend als de fijnste en de meest fruitige van de drie, en dat is de reden dat de naam wel op de fles komt. Bij de laatste tellingen lag ruwweg twee derde van de hele armagnacwijngaard in deze streek.
Ténarèze: klei op kalk
De Ténarèze ligt in het midden, rond de stad Condom. Hier gaat het zand over in terreforts: zware klei-kalkgrond, vruchtbaarder en steviger dan in het westen. Boulbènes komen er ook voor, maar op kalk in plaats van op zand.
Wat er van die grond komt is voller en krachtiger, en het heeft langer nodig. Een Ténarèze die te vroeg gebotteld wordt, laat zich lastig drinken; met genoeg jaren op hout komt hij op zijn plek. Deze streek beslaat bijna een derde van de wijngaard.
Haut-Armagnac: kalk, en bijna geen stok meer
De Haut-Armagnac ligt in het oosten en zuiden, rond Auch, op hoger gelegen kalkheuvels. De grond is er zo bleek dat de streek ook Armagnac blanc genoemd wordt.
Van wijnbouw is hier weinig over. Wat ooit de grootste streek in oppervlakte was, is nu goed voor ongeveer een procent van de aanplant; de rest van het land is naar graan en veeteelt gegaan. Daarom kom je de naam in de winkel nauwelijks tegen. Het gebied bestaat, maar het vult geen schap meer.
De ketel: één doorgang in plaats van twee
Hier zit het verschil dat je in het glas terugvindt, en het staat los van de streek. Armagnac wordt klassiek gestookt in de alambic armagnacais: een doorlopende ketel met reflux, waar de wijn er aan de ene kant in gaat en de eau-de-vie er aan de andere kant uit komt. Eén doorgang, geen tweede ronde.
Het reglement laat die eau-de-vie tussen 52 en 72,4 procent aftappen. Dat is laag, en laag aftappen betekent dat er meer meekomt uit de wijn: zwaardere geurstoffen die bij een hogere sterkte achterblijven. Het reglement laat daarnaast de alambic à repasse toe, de ketel waarin twee keer gestookt wordt zoals in de Charente. Daarvoor gelden strengere grenzen: tussen 65 en 72,4 procent.
De rest van de kalender lijkt op die van cognac. De distillatie moet uiterlijk 31 maart klaar zijn van het jaar na de oogst. Daarna gaat het op eikenhout, minstens een jaar gerekend vanaf 1 april, en in de fles moet ten minste veertig procent zitten.
De druiven, en die ene die nergens anders mag
Het rassenlijstje van de appellatie is langer dan dat van cognac: baco blanc, blanc dame, colombard, folle blanche, graisse, jurançon, mauzac, mauzac rosé, meslier saint-françois en ugni blanc. In de praktijk draait het om vier daarvan.
De opvallendste is baco blanc. Dat is een kruising, en kruisingen zijn in Franse appellaties normaal gesproken niet toegestaan. Armagnac is hierin de uitzondering. Baco doet het goed op het zand van de Bas-Armagnac, en juist dat zand was de reden dat hij ooit werd aangeplant.
Waar je kunt beginnen
Wie het verschil tussen de streken wil leren, kan het beste twee flessen van vergelijkbare ouderdom naast elkaar zetten waarvan er één Bas-Armagnac zegt en de ander alleen Armagnac. Dan ligt het onderscheid bij de herkomst en niet bij het aantal jaren.
Zoek je gericht op streek of huis, loop dan binnen of bel 0570 541 278. Wij kijken per fles na wat er over de herkomst vermeld staat, en waar niets vermeld staat, zeggen wij dat ook.
Verder kijken
De hele armagnacvoorraad staat op onze armagnacpagina, en met de zoekmachine van de slijterij loop je alles langs. Huizen met een eigen pagina zijn onder meer Domaine Tariquet, Delord, Janneau, Cles des Ducs, Château du Tariquet, Comte Ferragut en Uby.
De vergelijking met de buren staat naast de deur: de cognacs vind je op de cognacpagina, hun streekindeling in de cru’s van cognac en hun dubbele stook in hoe cognac gemaakt wordt. De letters VS, VSOP en XO komen ook op armagnacflessen voor; wat ze bij de buren betekenen staat in wat VS, VSOP, Napoléon en XO betekenen. Hoe brandy als categorie zich tot dit alles verhoudt, leggen we uit op onze brandypagina.
