Van de 126 cognacs die bij ons in Bathmen op de plank staan, dragen er vijf de naam Grande Champagne op het etiket en twee de naam Fine Champagne. Op de andere honderdnegentien staat geen enkele streek vermeld. Dat is niet slordig van de huizen: het hoeft eenvoudigweg niet.
Toch is dat lege plekje op het etiket het interessantste stukje van de cognacstreek. Het gebied is in zes cru’s verdeeld, en die indeling volgt geen provinciegrens maar de ondergrond.
Zes cru’s, getrokken langs de ondergrond
Het gebied waar cognac vandaan mag komen ligt rond de stad Cognac, in de departementen Charente en Charente-Maritime, met een paar uitlopers daarbuiten. De buitengrens is bij besluit in 1909 vastgelegd. De verdeling in cru’s kwam er bijna dertig jaar later, in 1938.
Die verdeling is het werk van geologen geweest, niet van bestuurders. Onder de streek ligt een dikke laag krijt uit het Krijttijdperk, en die laag is niet overal even zacht en niet overal even dik. Hoe zachter en poreuzer het krijt, hoe beter het water vasthoudt en langzaam weer afgeeft. In het midden ligt het zachtste krijt. Naar de randen toe wordt de grond harder, zanderiger en armer.
Van binnen naar buiten heten de zes cru’s: Grande Champagne, Petite Champagne, Borderies, Fins Bois, Bons Bois en Bois Ordinaires. Champagne heeft hier niets met de bubbels uit het noorden te maken; het woord komt van hetzelfde Latijnse campania, open kalkland.
Grande Champagne en Petite Champagne: het zachtste krijt
De Grande Champagne ligt ten zuiden van de stad Cognac, rond plaatsen als Segonzac en Saint-Meme-les-Carrieres. Hier zit het zachtste, meest poreuze krijt van de hele streek. De wijngaarden lopen over glooiende hellingen en de grond is bleek tot bijna wit.
De Petite Champagne ligt er in een brede halve maan omheen. De ondergrond is dezelfde krijtformatie, maar iets harder en iets minder diep. Klein is de streek niet: hij is in oppervlakte groter dan de Grande Champagne.
Wat beide cru’s kenmerkt, is het tempo. Eau-de-vie van dit krijt heeft traditioneel veel tijd op hout nodig voor hij op dronk is. Dat is de reden dat je de naam Grande Champagne vaker op een XO ziet dan op een VS: de huizen zetten dit sap opzij voor de lange rijping.
Borderies: klei en vuursteen in plaats van krijt
De Borderies is de vreemde eend. Het is met afstand de kleinste van de vier binnenste cru’s, hij ligt als enige ten noordwesten van de stad, en de ondergrond is er anders. Het krijt is hier over de eeuwen ontkalkt en wat overbleef is klei met vuursteen erin.
Die grond houdt warmte beter vast en het sap komt er sneller tot rijpheid. Eau-de-vie uit de Borderies staat bekend als de snelste rijper van de streek: hij is eerder klaar dan die uit de Champagnes. Voor keldermeesters is dat een handige eigenschap, want het geeft een blend vroeg body.
Omdat het gebied zo klein is, komt de naam Borderies zelden alleen op een fles te staan. Wie hem tegenkomt, heeft bijna altijd een fles van een klein huis in handen.
Fins Bois, Bons Bois en Bois Ordinaires
De drie Bois vormen samen de buitenring, en ze zijn allesbehalve onbelangrijk. De Fins Bois is verreweg de grootste cru van de zes en levert het leeuwendeel van alle eau-de-vie. De grond is hier harder kalksteen, plaatselijk groies genoemd, met rode klei erop. Wat hier gestookt wordt, rijpt vlot en vormt de ruggengraat van veel VS- en VSOP-blends.
De Bons Bois ligt daar weer omheen, met zandiger grond en meer bos tussen de percelen. De Bois Ordinaires, ook Bois a Terroirs genoemd, is de kleinste en ligt aan de kust. Daar valt ook het eiland Ile de Re onder, en Ile d’Oleron. De grond is er zandig en de zee staat vlakbij.
Dat laatste is geen folklore. Camus bottelt uit dat gebied een eigen reeks onder de naam Ile de Re, en die flessen staan bij ons op de plank. Het is een van de weinige manieren waarop je de buitenste cru bij naam tegenkomt.
Fine Champagne is geen zevende cru
Hier gaat het vaak mis. Fine Champagne staat op flessen alsof het een streek is, maar het is een blendaanduiding. Er zitten twee voorwaarden aan, en allebei zijn ze hard.
Ten eerste mag er uitsluitend eau-de-vie uit de Grande Champagne en de Petite Champagne in. Geen Borderies, geen Fins Bois, niets van buiten die twee cru’s. Ten tweede moet minstens de helft uit de Grande Champagne komen.
Voldoet een blend daar niet aan, dan mag het woord er niet op. Een fles die Fine Champagne zegt, vertelt je dus meer over de herkomst dan een fles die alleen Cognac zegt, ook al noemt hij geen enkel cru bij naam.
Wat er nog meer op het etiket mag
Wil een huis de naam van een cru op de fles zetten, dan moet alle eau-de-vie in die fles uit dat cru komen. Geen negentig procent, geen bijna. Dat is de reden dat de meeste flessen het onderwerp helemaal laten liggen: zodra er ook maar iets van elders in gaat, vervalt het recht op de naam.
De aanduiding staat los van de ouderdomsletters. Grande Champagne en XO zeggen twee verschillende dingen, en je kunt ze allebei op dezelfde fles tegenkomen. Frapin, dat zijn wijngaarden in de Grande Champagne heeft, doet dat bijvoorbeeld.
Waar je kunt beginnen
Wie wil weten wat een cru doet, kan het beste twee flessen van vergelijkbare ouderdom pakken waarvan er een een cru noemt en de ander niet. Dan vergelijk je niet appels met peren en ligt het verschil bij de herkomst in plaats van bij de leeftijd.
Zoek je gericht op een streek, loop dan binnen of bel 0570 541 278. Wij kijken per fles na wat het huis over de herkomst zegt, en waar het niets zegt, zeggen wij dat ook.
Verder kijken
De hele cognacvoorraad staat op onze cognacpagina, en met de zoekmachine van de slijterij loop je alles langs. Huizen met een eigen pagina zijn onder meer Frapin, Godet, Camus en Moullon.
Wat de letters op dezelfde etiketten betekenen, staat in wat VS, VSOP, Napoléon en XO betekenen. Hoe het sap van deze percelen in de fles komt, leggen we uit in hoe cognac gemaakt wordt.
