Het is een vraag die aan de toonbank vaker valt dan u zou denken: hoeveel whisky hoort er nu eigenlijk in een glas? Meestal komt hij van iemand die een fles cadeau doet en wil weten of er genoeg in zit. Soms van iemand die thuis wat gul heeft ingeschonken en zich afvraagt of dat normaal is.
Een kort antwoord is er niet, want er lopen drie maten door elkaar: de dram, het standaardglas en de fles. In de winkel aan de Brink in Bathmen staan 3.883 verschillende whisky’s, van flesjes van vijf centiliter tot literflessen, en van veertig procent tot ruim drieënzeventig. Wat een redelijke hoeveelheid is, hangt dus ook af van welke fles er voor u staat.
Een dram is geen maat
Dram is een Schots woord voor een slok whisky, en daar zit meteen het probleem: er hoort geen getal bij. Vraag het aan tien mensen en u krijgt tien keer een duim en een wijsvinger die een hoogte in de lucht aanwijzen.
In de Britse horeca ligt het wel vast. Whisky, gin, rum en wodka moeten daar in veelvouden van 25 of 35 milliliter geschonken worden, behalve wanneer ze in een cocktail gaan. Dat zijn de twee maten waar een barman achter de tap mee werkt, en ze geven meteen de bandbreedte aan waar vrijwel iedereen het over heeft: tussen de 2,5 en de 3,5 centiliter. Thuis meet niemand mee, maar als houvast is dat bruikbaar.
Het standaardglas, en waarom het bij whisky kleiner uitvalt
Er is één maat die wel vastligt, en dat is het standaardglas. Dat is geen glas van een bepaalde vorm, maar een vaste hoeveelheid alcohol: ongeveer tien gram. Voor gedistilleerd van 35 procent komt dat neer op 35 milliliter.
Whisky is bijna altijd sterker dan 35 procent, en dus wordt het standaardglas kleiner naarmate de fles sterker is. Bij 40 procent komt u uit op ruim dertig milliliter, bij 46 procent op net geen dertig, en bij een vatsterke whisky van 60 procent op iets meer dan twintig. Dezelfde vingerbreedte in het glas betekent bij de ene fles dus anderhalf keer zoveel als bij de andere.
Dat is geen theoretisch geval. Van de 3.883 whisky’s in ons schap staan er 1.297 boven de 50 procent en 809 op 55 procent of hoger, en de sterkste die wij voeren komt uit op 73,7 procent. Wie zo’n fles opentrekt en inschenkt alsof het een gewone blend is, zet zichzelf bijna het dubbele voor. Een voorbeeld uit die hoek is de Highland Park 11 years old single cask van 66,4 procent. Hoe dat zit, staat uitgebreider in ons stuk over cask strength whisky.
Hoeveel glazen gaan er uit een fles?
De standaardfles is zeventig centiliter, en dat is bij ons geen aanname: 3.489 van de 3.883 whisky’s zitten in een fles van die maat. Daarna volgen 156 halve liters, 95 literflessen, 41 flessen van twintig centiliter en 28 van vijfendertig. Een handvol whisky’s komt in flesjes van vijf centiliter.
Uit een fles van zeventig centiliter haalt u twintig glazen van 3,5 centiliter. Schenkt u 2,5 centiliter, dan zijn het er achtentwintig. Houdt u het op de proefmaat van twee centiliter, dan komt u op vijfendertig. Dat verschil van vijftien glazen zit volledig in de hand die schenkt, niet in de fles.
Uit een literfles komt er ongeveer de helft meer, uit een halve liter ongeveer een derde minder. Handig om te weten als u voor een gezelschap inkoopt: met één fles van zeventig centiliter komt u bij twaalf gasten niet rond als u ze allemaal een volwaardig glas wilt geven.
Het glas bepaalt hoeveel het lijkt
Een tulpvormig proefglas heeft een brede buik en een nauwe rand. Drie centiliter staat daar laag in, en dat is precies de bedoeling. Boven de whisky blijft ruimte over waarin de geur zich verzamelt, en de nauwe rand stuurt die naar uw neus. Het glas ziet er leeg uit terwijl het vol genoeg is.
Een tumbler werkt andersom. Hij is breed en zwaar, en met twee ijsblokjes erin oogt dezelfde hoeveelheid als een bodempje. Dat verleidt tot bijschenken. En u krijgt er smeltwater bij: het glas wordt onderweg vanzelf voller en de whisky ondertussen slapper.
Bij een proeverij schenkt u kleiner
Op een proeverij is twee centiliter de gewoonte, en dat heeft een praktische reden: wie zes whisky’s naast elkaar wil zetten, kan ze niet alle zes als volwaardig glas schenken. Met twaalf gasten en twee centiliter per persoon gaat er van elke fles ruim een derde doorheen. Met één fles per whisky komt u dus een heel eind, en u houdt van elke fles genoeg over om er later nog eens rustig bij te gaan zitten.
Voor wie zo’n avond thuis wil doen, zijn de kleine formaten handig. Eenenveertig whisky’s in ons assortiment zitten in een fles van twintig centiliter, en daarnaast zijn er geschenkkisten waarin meerdere kleine flesjes naast elkaar staan. Zo schenkt u zes keer iets anders zonder zes grote flessen te openen.
Wat er niet op het etiket staat
Op elk etiket staat hoeveel er in de fles zit en hoe sterk de whisky is. Wat er niet op staat, is hoeveel u ervan moet inschenken. Dat is geen vergeetachtigheid van de stoker; zo’n voorschrift bestaat eenvoudigweg niet. De inhoud en het percentage liggen vast, de rest is aan de hand die de fles vasthoudt.
Het eerlijke antwoord op de vraag uit de titel is daarom: kijk eerst naar het percentage en pas daarna naar het glas. En water erbij is geen verminking. Bij een vatsterke fles is een scheutje water de normaalste zaak van de wereld, en het kannetje water naast de glazen staat er niet voor de sier.
Waar u kunt beginnen
Zoekt u een fles die zich goed laat delen, dan is een blend van veertig procent in een fles van zeventig centiliter de rustigste keuze; daar rekent u eenvoudig mee. Wilt u juist kleine hoeveelheden naast elkaar zetten, kies dan een fles van twintig centiliter of een vatsterke botteling waarvan u per keer minder nodig heeft. Hieronder vier flessen uit vier verschillende huizen, elk in een ander formaat.
Verder kijken
Het hele whiskyschap staat op onze whiskypagina, met 3.883 flessen en de streken, landen en stijlen op een rij. Wilt u zelf zoeken op merk, land of vatsoort, dan kunt u terecht in de zoekmachine van de slijterij. Twijfelt u over de sterkte van een fles, lees dan eerst wat cask strength betekent, en wilt u weten waarom een getal op het etiket niet alles zegt, dan legt wat de leeftijd op een whiskyfles betekent dat uit. En voor wie wil weten wat er vóór de fles gebeurt: hoe whisky gemaakt wordt, van gerst tot vat.
Komt u er niet uit, loop dan binnen aan de Brink 2 in Bathmen of bel 0570 541 278. Dan schenken we het gesprek in de juiste maat in.
