VS, VSOP, Napoléon en XO op een armagnacfles: wat ze betekenen

In het schap aan de Brink in Bathmen staan 37 armagnacs van dertien huizen. Zet u er tien naast elkaar, dan leest u op de etiketten VS, VSOP, Napoléon, XO en Hors d’Âge. Op een stuk of acht flessen staat helemaal geen letterwoord, maar alleen een getal: drie jaar, twaalf jaar, 1993.

Die letters zijn geen stijlaanduidingen en geen smaakoordelen. Het zijn wettelijke leeftijdsgrenzen, en bij armagnac liggen ze net anders dan bij cognac. Eén ervan is in 2018 bovendien flink opgeschoven, iets wat u op de Nederlandse pagina’s over armagnac nergens terugleest.

De aanduiding slaat op de jongste eau-de-vie in de fles

Bijna elke armagnac is een versnijding. In één fles kunnen eaux-de-vie van vijf, twaalf en dertig jaar zitten. De aanduiding op het etiket gaat dan niet over het gemiddelde en niet over het oudste bestanddeel, maar over het jóngste. Staat er VSOP op, dan ligt zelfs de jongste druppel minstens vier jaar op eiken.

De teller loopt ook niet vanaf de dag van stoken. De Gascogne telt per 1 april. Het stookseizoen na een oogst moet uiterlijk op 31 maart daaropvolgend zijn afgerond, en pas daarna gaat de officiële leeftijdstelling in, de compte. Die telling staat zelden op de fles, maar bepaalt wel welk woord erop mag.

VS, VSOP en Napoléon: de eerste drie treden

De onderste trede is VS, vaak geschreven als drie sterretjes. Daarvoor is één jaar op eiken genoeg. In Bathmen staan zes flessen met die aanduiding, waaronder de Cles des Ducs met de drie sterren en de Domaine Tariquet VS.

Een trede hoger staat VSOP, waarvoor vier jaar geldt. Dat is bij ons met zeven flessen de drukste categorie, van de Comte Ferragut tot de Janneau. Daarboven komt Napoléon, met zes jaar. Die aanduiding is bij armagnac zeldzaam geworden: van onze 37 flessen draagt er nog precies één het woord, de Delord Napoleon.

Wie deze reeks herkent van een cognacfles heeft gelijk, maar de getallen zijn niet overal gelijk. In ons artikel over VS, VSOP, Napoléon en XO op cognac staat wat dezelfde letters daar vereisen.

XO ging in 2018 van zes naar tien jaar

Dit is de verandering die de meeste etiketten raakt en die zelden ergens wordt uitgelegd. XO stond bij armagnac lange tijd gelijk aan Napoléon: zes jaar. Het beroepsorgaan van de streek besloot die eis te verhogen, en sinds 1 april 2018 moet de jongste eau-de-vie in een XO tien jaar op hout hebben gelegen.

Flessen die vóór die datum waren gebotteld mochten gewoon worden uitverkocht. Een XO uit een oude voorraad kan dus nog op de zes jaar van de oude regel zijn gemaakt, terwijl een XO die vandaag gebotteld wordt er tien moet hebben. Wij voeren zeven armagnacs met XO op het etiket.

Hors d’Âge, millésime en blanche

Hors d’Âge vraagt eveneens tien jaar. Sinds de XO-eis is opgetrokken staan die twee woorden dus op dezelfde minimumleeftijd, en is het verschil tussen beide vooral een keuze van het huis. Veel producenten houden Hors d’Âge aan voor hun oudere versnijdingen, maar verplicht is dat niet.

Een millésime is iets anders. Daar zit de oogst van één enkel jaar in, zonder versnijding, en de fles mag pas na tien jaar op hout de deur uit. Het jaartal op zo’n etiket is het oogstjaar. Hoe dat precies werkt staat in ons artikel over de armagnac van een jaargang. Wij hebben er drie staan, waaronder een Delord uit 1993.

Tot slot bestaat er armagnac zonder leeftijd: blanche armagnac, die helemaal niet op hout gaat en kleurloos de fles in gaat. Die kreeg in 2005 een eigen appellatie en is sinds 2014 een vermelding binnen de armagnac-appellatie. In ons schap staat er op dit moment geen.

Lo que no dice la etiqueta

Een minimum is een ondergrens, geen beschrijving. De Delord Napoleon in ons schap heeft tien jaar op hout terwijl de regel er zes vraagt, en de Delord XO vijftien terwijl tien genoeg zou zijn. Het letterwoord vertelt u dus wat er mínstens in zit, nooit wat er werkelijk in zit.

Daarom laten steeds meer huizen die letters weg en zetten ze er gewoon een getal bij. Van onze 37 armagnacs dragen er zestien een leeftijd in jaren op het etiket, en acht flessen hebben helemaal geen aanduiding uit de officiële rij: de Janneau van twaalf, achttien en vijfentwintig jaar bijvoorbeeld, en de Château de Pomès van twintig jaar. Dat is geen lagere klasse, dat is een huis dat liever concreet is.

Eén woord valt buiten de rij: Fine. Dat komt in de officiële leeftijdsaanduidingen niet voor. Bij Delord staat het op een armagnac van drie jaar.

En één misverstand dat achter de toonbank vaak voorbijkomt: een armagnac rijpt niet verder in de fles. Een millésime uit 1980 die in 1995 is gebotteld is vijftien jaar oud en blijft dat, hoe lang hij daarna ook in een kast heeft gestaan.

Por dónde empezar

Wie de treden naast elkaar wil proeven, begint het eenvoudigst met vier flessen van vier huizen: een VS, een VSOP, een Napoléon en een XO. Het verschil tussen de eerste en de laatste is groter dan tussen welke twee stappen daartussen ook.

Seguir mirando

Het hele armagnacassortiment met de leeftijden erbij staat op onze armagnacpagina, en u kunt er ook rechtstreeks in zoeken. Waar de streken Bas-Armagnac, Ténarèze en Haut-Armagnac voor staan leest u in het artikel over de drie streken van de Gascogne. Alle flessen van één huis vindt u op de merkpagina’s, bijvoorbeeld die van Delord. In de webshop kunt u ze rechtstreeks bestellen, zoals de Delord Napoleon van tien jaar.

Bronnen voor de wettelijke eisen: het Bureau National Interprofessionnel de l’Armagnac via armagnac.fr en paysdarmagnac.org, en de berichtgeving over de XO-wijziging in The Drinks Business (april 2018). De aantallen flessen komen uit onze eigen voorraad in Bathmen.