Cognac · Uitleg
Wat is het verschil tussen whisky en cognac?
Whisky wordt gestookt uit graan, cognac uit witte druiven. Scotch moet minstens drie jaar rijpen in eiken vaten tot 700 liter en op minstens 40 procent worden gebotteld. Cognac wordt tweemaal gedistilleerd in een koperen alambic charentais tot hoogstens 72,4 procent en rijpt minstens twee jaar op eikenhout.
| Grondstof whisky | Graan; Scotch altijd water en gemoute gerst, eventueel met andere granen |
|---|---|
| Grondstof cognac | Witte druiven: ugni blanc, colombard, folle blanche, montils en semillon |
| Distillatie whisky | Tot minder dan 94,8 procent alcohol |
| Distillatie cognac | Dubbele distillatie op open vuur in een koperen alambic charentais, tot hoogstens 72,4 procent |
| Rijping whisky | Minstens drie jaar in Schotland, in eiken vaten tot 700 liter |
| Rijping cognac | Minstens twee jaar, onafgebroken en uitsluitend in eikenhouten vaten |
| Bottelsterkte | Beide minstens 40 procent alcohol |
| Leeftijdsaanduiding | Whisky in hele jaren; cognac met VS, VSOP, XO en XXO |
Waaruit worden whisky en cognac gemaakt?
Whisky komt van graan, cognac van witte druiven. Scotch begint met water en gemoute gerst; cognac begint met wijn van vijf toegestane druivenrassen uit de Charente.
Bij whisky wordt zetmeel eerst omgezet in vergistbare suikers, waarna gist er alcohol van maakt. Bij cognac zit de suiker al in de druif. Het cahier des charges van de AOC Cognac noemt colombard, folle blanche, montils, semillon en ugni blanc; in de praktijk is ugni blanc veruit het meest aangeplant, omdat die zuur en laag in alcohol blijft en zich daardoor goed laat distilleren.
Hoe verschilt de distillatie?
Scotch mag tot vlak onder 94,8 procent worden gestookt en de wet schrijft geen ketelvorm voor. Cognac moet tweemaal door een koperen alambic charentais op open vuur.
Het reglement legt bij cognac ook de maten vast: de ketel mag hoogstens 30 hectoliter zijn en de vulling ten hoogste 25 hectoliter. Na de tweede gang mag de eau-de-vie niet sterker zijn dan 72,4 procent bij 20 graden. De distillatie moet uiterlijk 31 maart na de oogst klaar zijn. Bij Scotch bepaalt alleen de bovengrens van 94,8 procent de speelruimte, en die ligt zoveel hoger dat er meer stijlen mogelijk zijn.
Hoe lang moeten whisky en cognac rijpen?
Scotch moet minstens drie jaar in Schotland rijpen, in eiken vaten van hoogstens 700 liter. Cognac moet minstens twee jaar rijpen, onafgebroken en uitsluitend op eikenhout.
Voor Scotch schrijft de wet naast eikenhout ook de plaats voor: alles gebeurt binnen Schotland, in een accijnsentrepot. Voor cognac ligt de nadruk op het hout en op de ononderbroken rijping; het reglement spreekt van vieillissement zonder onderbreking uitsluitend onder eikenhouten vat. Beide mogen uiteindelijk niet zwakker dan 40 procent in de fles.
Wat betekenen VS, VSOP en XO?
VS staat voor minstens twee jaar rijping, VSOP voor minstens vier jaar en XO voor minstens tien jaar. XXO wordt gebruikt vanaf veertien jaar.
De aanduidingen slaan op de jongste eau-de-vie in de blend, net zoals een leeftijd op een whiskyfles de jongste whisky aangeeft. XO stond vroeger op zes jaar; sinds 2018 is dat tien. Whisky kent zulke letteraanduidingen niet: daar staat een getal in hele jaren op de fles, of helemaal geen leeftijd. Beide stelsels zeggen dus iets over de bodem van de blend, niet over het gemiddelde.
Welke wetgeving geldt voor beide?
Voor Scotch gelden de Scotch Whisky Regulations 2009. Voor cognac geldt het cahier des charges van de beschermde oorsprongsbenaming, bewaakt door INAO en het Bureau National Interprofessionnel du Cognac.
Beide zijn beschermde geografische aanduidingen: de naam mag alleen worden gebruikt voor een product dat in het aangewezen gebied volgens de vastgelegde methode is gemaakt. Whisky als soortnaam is niet beschermd en wordt overal ter wereld gemaakt; Scotch en Cognac zijn dat wel. Wie in Nederland druiven distilleert en op eikenhout legt, maakt dus een druivenbrandewijn, maar nooit cognac.
Hoeveel cognac staat er in Bathmen?
In de winkel in Bathmen staan 126 cognacs van 33 verschillende merken uit 2 landen. De prijzen lopen van € 6,99 tot € 9.899,00. Het alcoholpercentage loopt van 17% tot 46,7%.
- Bache Gabrielsen Cognac Vsop Triple Cask 40% · 100 cl · Frankrijk
- Bache Gabrielsen Revelatie Lot.20 Limited Edition 42,1% · 50 cl · Frankrijk
- BARON OTARD Cognac Extra 1795 40% · 70 cl · Frankrijk
- Baron Otard Cognac V.S. 40% · 70 cl · Frankrijk
- Baron Otard VSOP 40% · 70 cl · Frankrijk
- Braastad Cognac VSOP 40% · 70 cl · Frankrijk
- Braastad Cognac XO 40% · 70 cl · Frankrijk
- BRAASTAD VS Cognac 40% · 70 cl · Frankrijk
- Brouwhoeve Cognac Cheval D'or VSOP 40% · 50 cl · Spanje
- Camus Cognac Return to Saint-Aulave 43% · 70 cl · Frankrijk
Korte antwoorden op verwante vragen
- Is cognac hetzelfde als brandy?
- Cognac is een brandy, maar alleen uit het afgebakende gebied rond Cognac en volgens het cahier des charges gemaakt.
- Wat is het verschil tussen cognac en armagnac?
- Armagnac komt uit een ander gebied en wordt doorgaans in een doorlopende kolomketel gestookt in plaats van tweemaal in een alambic charentais.
- Mag cognac ouder zijn dan de aanduiding zegt?
- Ja. VS, VSOP en XO geven een minimum aan voor de jongste eau-de-vie in de blend.
- Waarom is whisky vaak sterker gedistilleerd dan cognac?
- De wet laat het toe: Scotch mag tot bijna 94,8 procent, cognac niet boven 72,4 procent.
Verder lezen
Bronnen
- The Scotch Whisky Regulations 2009, regulation 3, legislation.gov.uk (geraadpleegd 4 september 2026)
- Cahier des charges de l appellation d origine controlee Cognac, INAO (geraadpleegd 4 september 2026)
- Une origine controlee: Cognac VS, VSOP et XO, Bureau National Interprofessionnel du Cognac (geraadpleegd 4 september 2026)
Deze pagina is geschreven en gecontroleerd door ’t Bockje Bathmen, slijterij aan de Brink 2 in Bathmen. Laatst bijgewerkt op 4 september 2026.
Verkoop van alcohol onder de 18 jaar is verboden. NIX18.