Berenburg

De naam komt van Hendrik Beerenburg, een kruidenhandelaar met een winkel aan de Stromarkt in Amsterdam, vlak bij de Haarlemmersluis. Hij verkocht kant-en-klare kruidenpakketjes die bedoeld waren om op jenever of brandewijn te laten trekken.

Friese schippers namen die kruidenmengsels per boot mee naar het noorden. In Dokkum kwamen ze terecht bij herbergier Fedde Sonnema, die er in 1860 zijn eigen recept van maakte. Hij gebruikte de ingekochte kruiden van Beerenburg en vulde die aan met kruiden uit de Friese natuur.

Al snel ontstonden er plaatselijke varianten die de naam Beerenburg niet mochten gebruiken. Daardoor kent de drank meerdere spellingen, zoals Berenburg, Berenburger en Berenboarch.

Hoewel de oorsprong in Amsterdam ligt, raakte de drank vooral ingeburgerd in Friesland, Groningen en Drenthe. Friezen rekenen berenburg tot hun cultureel erfgoed en noemen het ‘ús nasjonale slokje’.

Inhoudelijk is er geen verschil: beide namen staan voor dezelfde soort Friese kruidenbitter. Het verschil zit in de spelling en in de geschiedenis van de merken.

De oorspronkelijke schrijfwijze is Beerenburg, met twee e’s in de eerste lettergreep, naar de achternaam van Hendrik Beerenburg. Volgens Sonnema haalde Fedde Sonnema er bewust één e uit: zo ontstond de naam Berenburg, die het merk nog altijd voert.

Andere makers houden vast aan twee e’s, zoals Weduwe Joustra in Sneek en Hooghoudt. Boomsma voert naast Beerenburg ook de naam Beerenburger. Op het etiket ziet u dus verschillende spellingen voor dezelfde categorie.

Kalmoes is een plant met de wetenschappelijke naam Acorus calamus; in het Engels heet hij sweet flag. Voor berenburg wordt de wortel gebruikt, de kalmoeswortel. Plantinga noemt kalmoes als eerste in het rijtje kruiden dat in beerenburg gebruikelijk is.

Andere genoemde kruiden zijn duizendguldenkruid, zoethout, sandelhout, gentiaanwortel, laurierblad en jeneverbes. Sonnema noemt voor zijn recept onder meer gentiaanwortel, sandelhout, duizendguldenkruid, esblad en oranjeschillen.

Hooghoudt maakt een aparte Kalmoes Beerenburg waarin de kalmoeswortel de hoofdrol speelt. Die heeft volgens de maker een alcoholpercentage van 30 procent en wordt in een literfles verkocht.

De basis is jenever, waarin het kruidenmengsel een tijd trekt. Bij Weduwe Joustra in Sneek, waar de weduwe in 1864 begon, trekken de kruiden een maand in zelfgestookte jenever. Daarna rijpt de drank één tot vijftien jaar op eikenhouten vaten.

Het alcoholpercentage ligt bij de bekende merken rond de 30 tot 34 procent. Plantinga noemt 32 procent als regulier, met een eigen variant op 34 procent; Hooghoudt Kalmoes Beerenburg heeft 30 procent.

Berenburg wordt puur gedronken, en vaak ook gemengd met cola. Hooghoudt geeft daarvoor 50 ml beerenburg in een longdrinkglas met veel ijs, aangevuld met cola en een partje citroen. Sonnema noemt ook ice tea en sinas als mix.

De berenburg en beerenburg in de winkel komen allemaal uit Nederland. U vindt er merken als Sonnema, Weduwe Joustra, Boomsma, Hooghoudt, Gorter, De Sjirurch, Brons, Woolderink, Stoocker en Kalmoes.

Van Boomsma staan er meerdere uitvoeringen, waaronder de Beerenburger en beerenburg in een kruik en in steen. Van Weduwe Joustra staat er onder meer een versie van 32 procent. Van Hooghoudt staat er naast de gewone beerenburg ook de Kalmoes Beerenburg, en Kalmoes beerenburg is er ook in een fles van 50 cl.

Twijfelt u tussen een Friese klassieker en een kalmoesvariant, of zoekt u een kruik als cadeau? Bel de winkel of kom langs aan de Brink 2 in Bathmen.

De winkel staat aan de Brink 2 in Bathmen. Open dinsdag tot en met vrijdag van 09.00 tot 18.00 uur en zaterdag van 09.00 tot 17.00 uur. Voor advies belt u 0570 541 278 of mailt u naar info@bockje.nl.