Kruidenbitter

Kruidenbitter valt in de Europese verordening 2019/787 onder de categorie ‘gedistilleerde drank met bittere smaak of bitter’. Dat is een drank met een overwegend bittere smaak, gemaakt door ethylalcohol of een distillaat van landbouwoorsprong op smaak te brengen met aroma’s. Het minimale alcoholgehalte is 15 procent. Op het etiket mag dan simpelweg ‘bitter’ staan.

Is er veel suiker toegevoegd, dan geldt de drank als likeur. Een likeur heeft ook minstens 15 procent alcohol, maar daarnaast in de regel minimaal 100 gram suiker per liter. Voor likeuren die alleen met gentiaan, een vergelijkbare plant of alsem zijn gemaakt is dat 80 gram. Zo’n bittere likeur mag volgens dezelfde verordening ook ‘bitter’ heten. Daarom heet een Duitse Kräuterlikör in de winkel vaak gewoon kruidenbitter.

Friese kruidenbitter is vooral bekend als Beerenburg of Berenburg: genever of jenever waarin een mengsel van kruiden heeft getrokken, ongeveer zoals thee. De naam komt van Hendrik Beerenburg, een Amsterdamse kruiden- en specerijenhandelaar. Schippers kochten zijn kruidenpakketjes en lieten die thuis in jenever of brandewijn trekken.

De drank werd vooral populair in Friesland, Groningen en Drenthe. In Dokkum maakte herbergier Fedde Sonnema in 1860 zijn eigen versie, met ongeveer dertig kruiden. In Sneek begon Anjenette Joustra in 1864 onder de naam Weduwe Joustra. Omdat ‘Beerenburg’ van oudsher een merknaam was, gebruikten andere makers spellingen als Berenburg. In Friesland geldt de drank als cultuurgoed.

Duitsland heeft een lange traditie van kruidenbitter, ook wel Kräuterbitter of Kräuterlikör genoemd. Underberg is de oudste bekende naam: Hubert Underberg stelde zijn kruidenbitter in 1846 in Rheinberg voor, op de dag dat hij zijn firma oprichtte. De kruiden komen volgens het merk uit 43 landen. Sinds 1949 zit Underberg in de kleine portieflesjes die nu bij het merk horen.

Jägermeister komt uit Wolfenbüttel. Curt Mast schreef het recept in 1934 en een jaar later kwam de drank op de markt. Volgens de maker zitten er 56 natuurlijke ingrediënten in, die koud worden gemacereerd. Het basismengsel rijpt een jaar op houten vaten. Jägermeister heeft 35 procent alcohol en wordt verkocht als Kräuterlikör.

In Nederland is kruidenbitter van oudsher een borreldrank, die puur in een klein glaasje wordt geschonken. Hoe sterk die traditie leeft, blijkt in Friesland: daar noemen ze Beerenburg ‘ús nasjonale slokje’, en in 2026 kreeg Fedde Sonnema in Dokkum een borstbeeld voor zijn berenburg.

Veel Nederlandse bitters zijn streekdranken, gemaakt door een lokale stokerij of slijter. Ook Bathmen heeft er een: Battums, de kruidenbitter met de naam van het dorp. Naast de borrelbitters bestaan er bitters die vooral in de bar worden gebruikt, zoals Angostura en de Italiaanse bitters Campari en Cynar.

Het grootste deel van de kruidenbitters in de winkel komt uit Nederland, met Duitsland als tweede land. Uit eigen dorp staat Battums, de Bathmense kruidenbitter, in een gewone fles, een mini en een geschenkverpakking met shotglaasjes. Verder staan er bitters van De Monnik, Hooghoudt, Jachtbitter, Jacobabitter, Juttertje en Dubhghlas’s.

Uit Duitsland staan Jägermeister in verschillende uitvoeringen, Underberg en Jagdtraum. Uit Italië komen Campari en Cynar, uit Zwitserland Appenzeller, en voor wie cocktails maakt staat er Angostura. Zoekt u een bitter voor een feest of een cadeau, bel dan de winkel of kom langs aan de Brink 2 in Bathmen.

De winkel staat aan de Brink 2 in Bathmen. Open dinsdag tot en met vrijdag van 09.00 tot 18.00 uur en zaterdag van 09.00 tot 17.00 uur. Voor advies belt u 0570 541 278 of mailt u naar info@bockje.nl.