Pak tien willekeurige wodkaflessen uit onze kast van tweehonderdvijfendertig en de kans is groot dat er op een paar een getal staat. Driemaal gedistilleerd. Vijfvoudig gedistilleerd. Zevenmaal gefilterd. Het klinkt als een maat voor moeite, en dus voor kwaliteit.
Het lastige is: geen van die getallen is gedefinieerd, en niemand controleert ze. Hieronder leggen we uit wat er technisch achter zit, waarom de tellingen zo uiteenlopen, en waar je op een wodkafles wel iets aan hebt.
Wat een distillatie eigenlijk is
Distilleren is het scheiden van stoffen op kookpunt. Je verwarmt een mengsel, de stof die het eerst kookt gaat als damp omhoog, je koelt die damp af en vangt hem op. Wat je overhoudt is rijker aan alcohol dan waar je mee begon.
In een ouderwetse ketel doe je dat per lading. Wil je sterker, dan giet je het resultaat terug en doe je het nog een keer. Zo ontstond het idee van tellen: een keer, twee keer, drie keer, elke ronde een stap zuiverder.
Vrijwel alle wodka wordt echter niet in een ketel gemaakt maar in een kolom, en daar gaat die telling niet meer op. Een kolom is een hoge, staande buis met tientallen schotels boven elkaar. Op elke schotel condenseert damp en verdampt vloeistof opnieuw. Een enkele doorgang door zo’n kolom is dus feitelijk al tientallen distillaties achter elkaar.
Waarom vijf keer niets zegt
Hier valt het getal uit elkaar. Wie in een kolom werkt, kan met evenveel recht zeggen dat hij een keer heeft gedistilleerd, want er is een doorgang geweest, of dat hij veertig keer heeft gedistilleerd, want er waren veertig schotels. Sommige stokers tellen het aantal kolommen, andere het aantal passages, weer andere de schotels.
Daar komt bij dat de Europese regels een harde ondergrens leggen. Landbouwethylalcohol moet minstens zesennegentig procent alcohol bevatten, en de verordening stelt bovendien strenge maxima aan wat er nog aan bijproducten in mag zitten: methanol, hogere alcoholen, aldehyden, esters.
Alle wodka begint dus bij alcohol die al vrijwel zuiver is. Vanaf dat punt valt er weinig meer weg te halen. Een zesde of zevende ronde verandert de samenstelling in de praktijk nauwelijks nog, hoe goed het ook op een etiket staat.
Filteren: wat er echt gebeurt
Filtratie is geen marketingverzinsel. Bij wodka is behandeling met actieve kool uitdrukkelijk toegestaan in de definitie, en die behandeling doet ook echt iets. Actieve kool is houtskool die zo bewerkt is dat hij vol zit met microscopisch kleine poriën. Daaraan blijven grotere moleculen hangen, terwijl water en ethanol er ongehinderd doorheen gaan.
Wat er blijft hangen zijn juist de stoffen die geur en smaak dragen, en de stoffen die als scherp of hard worden ervaren. Filteren is bij wodka dus in de eerste plaats een manier om nog meer weg te nemen. Dat past bij de categorie, want wodka is de enige gedistilleerde drank die per definitie iets moet ontberen.
Hoe vaak dat gebeurt is opnieuw niet vastgelegd. Een fles die driemaal gefilterd claimt, kan drie kolommen kool hebben gepasseerd, of drie keer dezelfde. En wat er gefilterd is doet er meer toe dan hoe vaak: kool, kwarts, zand, zilver of iets exotischers, elk materiaal pakt iets anders.
Wat er dan wel toe doet
Op een wodkafles staan drie dingen die wel betekenis hebben. De grondstof, als de maker hem noemt. Het alcoholpercentage. En de naam van de plek waar hij gestookt is.
De grondstof is er alleen bij te vinden als de maker eerlijk is of als de wet hem dwingt. Wodka van iets anders dan granen of aardappelen moet die grondstof op het etiket vermelden. Van graan en aardappel mag hij zwijgen, en dat doen de meeste merken dan ook. Wat de grondstof precies uitmaakt, hebben we uitgewerkt in aardappelwodka en graanwodka.
Het alcoholpercentage is bij wodka informatiever dan bij veel andere dranken, omdat het niets anders is dan de verdunning na het stoken. Bij ons staan honderddrie flessen op veertig procent en drieenveertig op het wettelijk minimum van 37,5 procent. Dat is de enige echte productbeslissing die op elk etiket staat.
Vergelijk het met de aanduidingen die wel iets garanderen
Het contrast met de buren in de kast is scherp. London Dry op een ginfles betekent dat er tijdens het stoken alleen natuurlijke plantendelen zijn gebruikt en dat er achteraf niets aan de fles is toegevoegd behalve water. Dat is controleerbaar en juridisch afdwingbaar. We hebben het uitgeschreven in London Dry gin.
Oude jenever betekent iets over het aandeel moutwijn. Single malt betekent iets over graan en distilleerderij. Polska Wodka betekent dat de grondstof in Polen is geteeld en dat alle productiestappen in Polen hebben plaatsgevonden.
Vijfvoudig gedistilleerd betekent wat de maker wil dat het betekent. Dat is geen beschuldiging; er staat niets onwaars op de fles. Het is alleen geen maat waarmee je twee flessen naast elkaar kunt leggen.
Waar je kunt beginnen
Als de getallen wegvallen, blijft er een prettige manier van kiezen over: kijk naar de grondstof, naar het land en naar het huis. Dat zijn de dingen die verschil maken en die niet vrij invulbaar zijn. Weet je niet waar te beginnen, kom dan langs of bel 0570 541 278.
Verder kijken
Het volledige aanbod staat op onze pagina wodka. Merken uit dit artikel hebben een eigen pagina: Ciroc, Crystal Head, Smirnoff en 42 Below. Op percentage of land zoeken kan in de zoekmachine van de slijterij.
Verder lezen: wodka, gin en jenever over de scheidslijnen tussen de drie categorieen, vodka of wodka over de naam op het etiket, en overproof en navy strength over percentages bij rum.
