Wat doet een master blender?

Een master blender selecteert en keurt de vaten, stelt daaruit het recept samen, bepaalt de sterkte en houdt de voorraad over meerdere jaren bij.

Het keuren gebeurt op de neus en op de tong, vat voor vat. Dat sensorische werk is geen bijzaak van het vak maar een geëxamineerd onderdeel ervan: in het Diploma in Distilling van de Chartered Institute of Brewers and Distillers vallen rijping, voorbereiding op het bottelen en kwaliteitsbeheer met sensorische analyse onder module 2. De opleiding richt zich op de technisch verantwoordelijke in een distilleerderij.

Daarna volgt de rekenkant. De blender legt vast welke vaten in welke verhouding meegaan, en op welke sterkte de partij naar de fles gaat. Voor Scotch whisky is die ondergrens wettelijk vastgelegd op 40 volumeprocent in de fles.

En er is de planning. Scotch whisky moet ten minste drie jaar in het vat liggen voordat er iets van gebotteld mag worden, dus wat vandaag wordt weggelegd, is pas jaren later inzetbaar. Wie een recept in stand wil houden, moet de vaten daarvoor jaren eerder hebben gereserveerd.

Elk vat rijpt anders, dus zonder samenstellen zou elke botteling van hetzelfde merk anders smaken.

De Scotch Whisky Association omschrijft het doel van de blender als het maken van een whisky met een duidelijk en herkenbaar karakter, waarbij de blend nooit van die standaard mag afwijken. Dat is precies wat een enkel vat op zichzelf niet kan leveren.

De wet laat namelijk ruimte. Rijping moet in eiken vaten van hoogstens 700 liter gebeuren en ten minste drie jaar duren, maar binnen die grenzen verschilt elk vat van het volgende. De Scotch Whisky Association noemt de leeftijd van het eikenhout als een van de factoren voor de smaak die het hout aan de spirit meegeeft.

Door uit veel vaten te kiezen en de verhoudingen aan te passen, zet de blender die verschillen tegen elkaar weg. De Scotch Whisky Association spreekt van tot zestig verschillende Scotch whisky’s in een blend.

Blended Scotch whisky mengt malt met grain, blended malt uitsluitend malts van meer dan een distilleerderij, en blended grain uitsluitend grains van meer dan een distilleerderij.

Artikel 3 van de Scotch Whisky Regulations 2009 zet het zo neer. Blended Scotch whisky is een samenstelling van een of meer single malt Scotch whisky’s met een of meer single grain Scotch whisky’s. Blended malt Scotch whisky is een samenstelling van twee of meer single malts die bij meer dan een distilleerderij gestookt zijn. Blended grain Scotch whisky is hetzelfde, maar dan met single grains.

Het woord blend op het etiket zegt dus welke soorten whisky erin zitten en uit hoeveel distilleerderijen ze komen. Blended Scotch whisky is de meest gedronken vorm: de Scotch Whisky Association noemt negen op de tien flessen Scotch die wereldwijd gedronken worden.

Europese wetgeving gebruikt het woord in bredere zin. Verordening (EU) 2019/787 omschrijft blenden als het samenvoegen van twee of meer gedistilleerde dranken uit dezelfde categorie die alleen op kleine punten verschillen, zoals bereidingswijze, gebruikte ketels, rijpingsduur of productiegebied. Het resultaat valt in dezelfde categorie als de dranken waarmee begonnen werd.

Bij een single cask wordt niets samengesteld: de fles komt uit een enkel vat, precies zoals dat vat op dat moment is.

Daarmee vervalt de correctie die een blender aanbrengt. Twee bottelingen uit twee verschillende vaten van dezelfde distilleerderij kunnen dan ook van elkaar verschillen, en als het vat leeg is, is die partij voorbij.

Single cask is geen wettelijke soortnaam. De Scotch Whisky Regulations 2009 noemen vijf soorten: single malt, single grain, blended malt, blended grain en blended Scotch whisky. Een single cask valt daar meestal onder als single malt of single grain; het woord cask beschrijft alleen dat er een enkel vat achter de fles zit.

De minimumeisen gelden onverkort. Ook een single cask moet ten minste drie jaar in Schotland in eiken vaten van hoogstens 700 liter hebben gelegen en op minimaal 40 volumeprocent in de fles zitten.

Van de 145 bottelingen met blend of blended in de naam komen er 103 uit Schotland, 20 uit Japan en 8 uit Ierland.

De rest is verdeeld over zeven landen: 5 uit Nederland, 2 uit Engeland, 2 uit Frankrijk, en telkens 1 uit China, Canada, België en Taiwan. Samen tien landen, van 92 verschillende merken.

De whiskyvoorraad in de winkel aan de Brink 2 in Bathmen telt 3.882 flessen. Let op wat hier geteld is: het gaat om wat er op het etiket staat, dus om bottelingen waarvan de naam blend of blended noemt, niet om elke whisky die wettelijk een blend is. Veel blends dragen dat woord niet in hun naam.

De alcoholpercentages binnen die 145 lopen van 40 tot 58,6 procent. De ondergrens is precies het wettelijk minimum voor Scotch whisky; de bovengrens laat zien dat samenstellen en een hoge sterkte elkaar niet uitsluiten.