Whisky · Uitleg

Wat is het verschil tussen een pot still en een column still?

Een pot still werkt per batch en een column still doorlopend. De pot still levert gedistilleerd van ruwweg 60 tot 80 procent en laat veel smaakstoffen door; een column still haalt tot 95,6 procent en levert een schoner destillaat. Aeneas Coffey kreeg op 5 februari 1831 patent op zijn tweekolomsysteem. Scotch maltwhisky moet volgens de wet uit pot stills komen.

De kern in cijfers
Pot still Batch, ruwweg 60 tot 80 procent alcohol
Column still Doorlopend, tot 95,6 procent alcohol
Patent Coffey Nummer 5974, verleend op 5 februari 1831
Coffey still Analyser en rectifier, ongeveer 96 procent
Stripkolom 16 tot 20 schotels, rond 55 procent
Scotch single malt Wettelijk verplicht in pot stills
Maximale distillatiesterkte Minder dan 94,8 procent in Schotland en Ierland

Hoe werkt een pot still?

Een pot still werkt per batch: vullen, stoken, leeghalen, schoonmaken en opnieuw vullen. Elke lading wordt afzonderlijk behandeld, wat de distilleerder per run laat kiezen waar hij voorloop, hart en naloop van elkaar scheidt. Difford’s Guide noemt 60 tot 80 procent alcohol als het gangbare bereik voor een pot still.

Batchwerk kost energie. Difford’s Guide noemt pot stills nadrukkelijk inefficiënte energiegebruikers, omdat de ketel telkens opnieuw moet worden opgewarmd. Daar staat tegenover dat de scheiding minder scherp is, waardoor meer smaakstoffen uit de grondstof meekomen. Bij een enkele strippende run zonder terugvloei komt volgens Distiller Magazine ongeveer 35 procent uit de ketel, met een gekoelde hals tot ongeveer 40 procent; een tweede distillatie brengt het op sterkte.

Hoe werkt een column still?

Een column still werkt doorlopend en hoeft tussen twee ladingen niet te stoppen. In de kolom zitten schotels, vaak bellenschotels genoemd, die als verdiepingen boven elkaar liggen; damp stijgt door de openingen en wordt op elke schotel opnieuw gescheiden. Zo werkt de kolom als fractionele distillatie: verbindingen slaan neer op de verdieping die bij hun kookpunt hoort.

Moderne installaties kunnen uit wel zeven gekoppelde kolommen bestaan. Difford’s Guide noemt voor een klassieke opzet de analyser, die high wines van 65 tot 70 procent levert, plus een extractiekolom, een rectificatiekolom en een kolom die alcohol uit voor- en naloop terugwint. Een strippende kolom heeft volgens Distiller Magazine doorgaans 16 tot 20 schotels op ongeveer 18 inch afstand en levert zonder rectificatieschotels rond 55 procent. Met volledige rectificatie komt een column still tot 95,6 procent.

Wie bedacht de column still?

Aeneas Coffey zette de doorlopende kolom in 1831 op de kaart. Coffey werd in 1780 in Dublin geboren, trad in 1800 in dienst bij de Britse accijns, klom op tot surveying general examiner en nam in maart 1824 ontslag. Zijn patentaanvraag met nummer 5974 uit 1830 werd op 5 februari 1831 verleend. Hij overleed op 26 november 1852 in Londen.

Zijn ontwerp bestaat uit twee kolommen. In de analyser stijgt stoom op terwijl de warme wash daalt, zodat de alcohol eruit wordt gestript; in de rectifier condenseert de damp tegen buizen met koude wash, waarbij de sterkte oploopt naarmate hij hoger komt, tot het gedistilleerd in de spirit chamber wordt opgevangen. Het resultaat is gedistilleerd van ongeveer 96 procent. De Coffey still werd de standaard voor graanwhisky, en graanwhisky is de basis onder de blended Scotch.

Waarom moet Scotch maltwhisky uit pot stills komen?

De Scotch Whisky Regulations 2009 schrijven het voor. Single Malt Scotch Whisky moet op één distilleerderij worden gemaakt van water en gemout gerst zonder ander graan, en moet in pot stills worden gedistilleerd. Single Grain Scotch Whisky kent die eis niet en komt in de praktijk uit kolommen.

Ierland kent een vergelijkbare opzet. Volgens het Irish Whiskey Technical File wordt Malt Irish Whiskey van 100 procent gemout gerst in pot stills gedistilleerd. Pot Still Irish Whiskey vraagt minstens 30 procent gemout gerst en minstens 30 procent ongemout gerst, met hoogstens 5 procent ander graan, eveneens uit pot stills. Grain Irish Whiskey bevat niet meer dan 30 procent gemout gerst en wordt juist in column stills gedistilleerd.

Waarom is 94,8 procent de bovengrens?

Boven 94,8 procent houdt whisky op whisky te zijn. Zowel de Scotch Whisky Regulations 2009 als het Irish Whiskey Technical File leggen de maximale distillatiesterkte op minder dan 94,8 procent alcohol. Daarboven spreekt men van neutrale alcohol.

De reden is smaak. Beide regelingen eisen dat het gedistilleerd de kleur, de geur en de smaak van de gebruikte grondstoffen en van het proces behoudt. Ze eisen daarnaast minstens drie jaar rijping op houten vaten van hoogstens 700 liter en minimaal 40 procent alcohol bij het bottelen.

Wat merk je ervan in het glas?

Het verschil zit in wat er van de grondstof overblijft. Een pot still scheidt minder scherp, waardoor zwaardere verbindingen meelopen en het gedistilleerd voller uitvalt. Een column still leidt de damp over tientallen schotels en vangt de fracties per kookpunt af, wat een schoner en lichter gedistilleerd geeft.

Ook de rekensom verschilt. Een pot still moet per lading opnieuw worden opgewarmd; een column still draait door en levert direct hogere sterkte, wat hem volgens Difford’s Guide veel zuiniger maakt in het gebruik. In blends komen beide werelden samen: het volle uit de pot still en het lichte uit de kolom. Ierse whiskey laat dat goed zien, met malt en pot still uit de ketel en grain uit de kolom.

Hoeveel Ierse whiskey staat er in Bathmen?

In de winkel in Bathmen staan 314 Ierse whiskeys van 67 verschillende merken. De prijzen lopen van € 5,99 tot € 999,99. Het alcoholpercentage loopt van 33% tot 63%.

Alle whisky filteren

Korte antwoorden op verwante vragen

Welke Ierse whiskey komt uit een pot still?
Malt Irish Whiskey en Pot Still Irish Whiskey moeten volgens het Irish Whiskey Technical File uit pot stills komen; Grain Irish Whiskey komt uit column stills.
Waarom heet het ook een patent still?
De doorlopende kolom heet patent still naar het patent dat Aeneas Coffey op 5 februari 1831 kreeg. Coffey still is de andere gangbare naam.
Mag Scotch graanwhisky uit een kolom komen?
Ja. De Scotch Whisky Regulations 2009 eisen pot stills alleen voor single malt; Single Grain Scotch Whisky kent die eis niet.
Wat is het verschil tussen whisky en neutrale alcohol?
Whisky moet op minder dan 94,8 procent worden gedistilleerd en de smaak van grondstof en proces behouden. Daarboven spreekt men van neutrale alcohol.

Verder lezen

Bronnen

  1. Whisky heroes: Aeneas Coffey, Scotchwhisky.com (geraadpleegd 4 september 2026)
  2. Pot v column distillation, Difford's Guide (geraadpleegd 4 september 2026)
  3. The Scotch Whisky Regulations 2009, regulation 3, UK Statutory Instruments, legislation.gov.uk (geraadpleegd 4 september 2026)
  4. Irish Whiskey Technical File, Department of Agriculture, Food and the Marine, Ierland (geraadpleegd 4 september 2026)
  5. Stripping Distillation Explained: Pot Still vs. Continuous Column, Distiller Magazine, American Distilling Institute (geraadpleegd 4 september 2026)

Deze pagina is geschreven en gecontroleerd door ’t Bockje Bathmen, slijterij aan de Brink 2 in Bathmen. Laatst bijgewerkt op 5 september 2026.

Verkoop van alcohol onder de 18 jaar is verboden. NIX18.

Bericht als er iets bijzonders binnenkomt

Van een zeldzame botteling hebben we vaak maar een paar flessen, en die zijn meestal binnen een week weg. Laat je e-mailadres achter, dan krijg je bericht zodra er whisky binnenkomt die de moeite waard is. Geen wekelijkse reclame.

Je krijgt eerst een mail om te bevestigen. Uitschrijven kan altijd. Wij verkopen geen alcohol aan personen onder de 18 jaar. NIX18.