Whisky · Uitleg
Wat is het verschil tussen Amerikaanse en Europese eik?
Amerikaanse witte eik en Europese eik verschillen op twee punten. Amerikaans eik bevat meer methyl-octalacton, de stof die in de vakliteratuur whiskylacton heet, en kan gezaagd worden. Europese zomereik geeft veel meer ellagitannines af en moet worden gekloofd. Chatonnet en Dubourdieu beschreven dat verschil in 1998 in de American Journal of Enology and Viticulture.
| Amerikaanse soort | Quercus alba, de witte eik |
|---|---|
| Europese soorten | Quercus robur, de zomereik, en Quercus petraea, de wintereik |
| Bewerking Amerikaans eik | mag gezaagd worden dankzij thyllen in het hout |
| Bewerking Europees eik | moet gekloofd worden om lekvrij te blijven |
| Aromapotentieel | hoger bij Amerikaanse eik, door methyl-octalacton |
| Ellagitannines | hoog bij zomereik, lager bij wintereik, het laagst bij witte eik |
| Onderzoek | Chatonnet en Dubourdieu, 1998 |
| Toegestaan voor Scotch | eiken vaten, eerder gebruikt voor wijn, bier of gedistilleerd |
Om welke boomsoorten gaat het?
Amerikaans eik in de vatenbouw is vrijwel altijd Quercus alba, de witte eik, en Europees eik is Quercus robur, de zomereik, of Quercus petraea, de wintereik.
De drie soorten groeien anders en leveren daardoor hout met andere eigenschappen. Amerikaanse witte eik groeit in Noord-Amerika en levert het hout voor bourbonvaten. Europese eik komt uit Europese bossen en wordt onder meer gebruikt voor sherry- en wijnvaten.
Vaten die eerder bourbon bevatten, zijn dus in de regel Amerikaans eik. Vaten die eerder sherry bevatten, hoeven dat niet te zijn.
Waarom moet Europees eik worden gekloofd en Amerikaans eik niet?
Amerikaanse witte eik heeft thyllen die de houtvaten afsluiten, waardoor gezaagde duigen toch lekvrij blijven, terwijl Europese eik daarvoor gekloofd moet worden.
Chatonnet en Dubourdieu beschreven dat verschil in 1998. Bij de Europese soorten vormen de thyllen geen afdoende barrière tegen doorsijpelen, zodat de duigen altijd langs de houtnerf gespleten moeten worden.
Kloven kost meer hout dan zagen. Het verschil in bewerking zit daarmee ook in de hoeveelheid boom die per vat nodig is.
Welke stoffen geeft Amerikaans eik af?
Amerikaanse eik bevat meer bèta-methyl-gamma-octalacton dan Europese eik, de stof die in de vakliteratuur whiskylacton wordt genoemd.
Chatonnet en Dubourdieu schrijven dat de Amerikaanse soorten een groter aromatisch potentieel hebben dan Europese eik, en wijzen daarbij op het hoge gehalte methyl-octalacton en op twee isomeren van 3-oxo-retro-alfa-ionol.
Wat een drinker daarvan proeft, hangt af van de rijpingsduur, de branding van het vat en de whisky zelf.
Welke stoffen geeft Europees eik af?
Europese zomereik geeft grote hoeveelheden ellagitannines af, veel meer dan wintereik, en wintereik weer meer dan Amerikaanse witte eik.
Die volgorde staat in het onderzoek van Chatonnet en Dubourdieu uit 1998. Ellagitannines zijn polyfenolen uit het hout; ze bepalen mee hoe de drank aan de tong aanvoelt en hoe snel hij van kleur verandert.
De onderzoekers noemen zomereik om die reden het meest geschikt voor het rijpen van gedistilleerd, en wintereik en witte eik voor het rijpen van fijne wijn.
Zegt sherryvat iets over de houtsoort?
Een sherryvat verwijst naar de vorige inhoud van het vat, niet naar de boomsoort waarvan het is gemaakt.
De Scotch Whisky Association legt uit dat Scotch mag rijpen in nieuwe eiken vaten en in eiken vaten die eerder wijn, bier of gedistilleerd bevatten, met uitzonderingen voor onder meer steenvruchten. De regels stellen eisen aan de vorige inhoud en aan het resultaat, niet aan de eikensoort.
Wie wil weten welk hout er is gebruikt, moet dat dus bij de bottelaar of de distilleerderij navragen.
Waarom verschillen twee vaten van dezelfde soort?
Eigenschappen van eikenhout variëren per boom, per groeiplaats en per partij, zowel in vers hout als in eerder gebruikte vaten.
Mosedale zette die variatie in 1995 op een rij in Forestry, een tijdschrift over bosbouwonderzoek. Chemische en anatomische eigenschappen van het hout lopen uiteen, en daar komt de geschiedenis van het vat nog bij: wat er eerder in zat, hoe vaak het is gebruikt en hoe zwaar het is gebrand.
Twee vaten van dezelfde soort en dezelfde leverancier kunnen daarom een merkbaar verschillend resultaat geven.
Welke whisky's met sherryrijping staan er in Bathmen?
In de winkel in Bathmen staan 212 whisky's met sherryrijping van 111 verschillende merken uit 13 landen. De prijzen lopen van € 15,99 tot € 3.750,00. Het alcoholpercentage loopt van 40% tot 67,8%.
- Aberfeldy 19 YO Sherry Cask 43% · 70 cl · Schotland
- Aberlour 17Y First Fill Sherry 58,8% 58,8% · 70 cl · Schotland
- Aberlour 18 Years Old Double Cask PX en Oloroso Sherry 43% · 70 cl · Schotland
- Aberlour A'Bunadh Alba 62,7% · 70 cl · Schotland
- Aberlour A'Bunadh Batch #75 60,9% · 70 cl · Schotland
- Aberlour A'Bunadh Cask Strength Batch #84 61,2% · 70 cl · Schotland
- Aberlour Suthainn Double Sherry Cask Solera 48% · 70 cl · Schotland
- Akashi Blended Sherry Cask Strength 40% · 70 cl · Japan
- Akashi Single Malt 5 Years Old Sherry cask 50% · 50 cl · Japan
- Amrut Intermediate Sherry 57,1% · 70 cl · India
Korte antwoorden op verwante vragen
- Wat is whiskylacton?
- De vaktaal voor bèta-methyl-gamma-octalacton, een stof uit eikenhout die in Amerikaanse eik in hogere gehalten voorkomt.
- Mag whisky in ander hout dan eik rijpen?
- Voor Scotch niet. De Scotch Whisky Regulations 2009 schrijven eiken vaten van ten hoogste 700 liter voor.
- Is Frans eik hetzelfde als Europees eik?
- Frans eik is Europees eik, meestal zomereik of wintereik uit Franse bossen.
- Waarom gaat er eerst wijn of sherry in een vat?
- Een eerder gebruikt vat brengt resten van die drank mee. De regels voor Scotch staan vaten toe die eerder wijn, bier of gedistilleerd bevatten.
Verder lezen
Bronnen
- Comparative Study of the Characteristics of American White Oak and European Oak, American Journal of Enology and Viticulture, Chatonnet en Dubourdieu 1998 (geraadpleegd 2026-09-07)
- Effects of oak wood on the maturation of alcoholic beverages with particular reference to whisky, Forestry: An International Journal of Forest Research, Mosedale 1995 (geraadpleegd 2026-09-07)
- Q and A: allowable casks for the maturation of Scotch Whisky, Scotch Whisky Association (geraadpleegd 2026-09-07)
- The Scotch Whisky Regulations 2009, regulation 3, legislation.gov.uk (geraadpleegd 2026-09-07)
- Verordening (EU) 2019/787 over gedistilleerde dranken, EUR-Lex, Europese Unie (geraadpleegd 2026-09-07)
Deze pagina is geschreven en gecontroleerd door ’t Bockje Bathmen, slijterij aan de Brink 2 in Bathmen. Laatst bijgewerkt op 7 september 2026.
Verkoop van alcohol onder de 18 jaar is verboden. NIX18.
Bericht als er iets bijzonders binnenkomt
Van een zeldzame botteling hebben we vaak maar een paar flessen, en die zijn meestal binnen een week weg. Laat uw e-mailadres achter, dan krijgt u bericht zodra er whisky binnenkomt die de moeite waard is. Geen wekelijkse reclame.