Aan de toonbank wordt bijna elke dag een fles aangewezen in plaats van genoemd. Die daar, met die zwarte letters. Dat is geen onkunde: de meeste Schotse whiskynamen komen uit het Gaelic, en die taal spelt niet zoals het Nederlands of het Engels klinkt.
In de winkel aan de Brink staan 3.897 whisky’s, waarvan er 2.782 uit Schotland komen. Een flink deel daarvan draagt een naam die u nog nooit hardop hebt horen zeggen. Hieronder staan de namen die het vaakst blijven steken, benaderd in gewone Nederlandse klanken. Wilt u eerst zien wat er staat, kijk dan op de whiskypagina.
Waarom die namen zo lastig liggen
Een Schotse whiskynaam is zelden Engels. Het is meestal Schots-Gaelic, en vaak de naam van de plek waar de stokerij staat: een baai, een beek, een landtong. De spelling volgt de regels van die taal, en die zijn andere dan u gewend bent.
Drie regels helpen al een heel eind. De lettercombinaties bh en mh klinken als een v. De ch klinkt als de Nederlandse ch in acht, niet als de Engelse tsj. En de klemtoon ligt vaker achteraan dan vooraan.
Daar komt bij dat er letters staan die u niet hoort. De slot-ch van Bruichladdich is nauwelijks meer dan een zucht. En de s van Islay hoort u helemaal niet: dat eiland heet AI-la.
Het is dus geen slecht gespeld Engels. Het is een andere taal, met een eigen logica, die op het etiket terechtkwam omdat de stokerij nu eenmaal op die plek staat en die plek al een naam had voordat er iemand stookte.
De namen van Islay
Op het eiland Islay staan de stokerijen met de bekendste namen, en meteen ook met de lastigste. Het zijn namen die iedereen van het etiket kent en bijna niemand hardop durft te zeggen.
- Laphroaig: la-FROIG. De ph is een f, de klemtoon valt achteraan. 28 flessen in de winkel.
- Bruichladdich: broek-LADDIE. 39 flessen.
- Bunnahabhain: boen-a-HAAV-en. Daar is die bh als v. 32 flessen.
- Caol Ila: koel-IE-la. Twee woorden, geen een.
- Ardbeg: ARD-beg, precies zoals het er staat. 29 flessen.
- Bowmore: bou-MOOR. 35 flessen.
En dan het vasteland
Ook buiten Islay liggen er namen die niet meewerken. Deze komen het vaakst langs:
- Auchentoshan: och-en-TOSJ-en, met de ch van acht. 16 flessen.
- Craigellachie: kreg-ELL-a-chie. 13 flessen.
- Glenfiddich: glen-FIDDICH, en die laatste ch is er wel degelijk een. 36 flessen.
- Glenmorangie: glen-MOR-an-dzjie, met de klemtoon op MOR en niet op het eind. 36 flessen.
- Glen Garioch: glen-GIE-rie. Van alle namen in dit rijtje is dit de grootste verrassing. 17 flessen.
- Ledaig: le-TSJIG. Hier verschillen Schotten onderling ook van mening. 14 flessen.
- Tomatin: to-MAA-tin, klemtoon in het midden. 15 flessen.
- Clynelish: klain-LIESJ. 4 flessen.
- Aberlour: a-ber-LAUW-er. 18 flessen.
- Knockando: nok-AN-doe. 4 flessen.
Wat die namen betekenen
Zodra u weet dat het plaatsnamen zijn, vallen ze uit elkaar in losse woorden. Glen is een vallei, en wat erachter staat is bijna altijd de rivier die erdoorheen loopt. Caol is een zeestraat, ard een landtong, beag betekent klein en mor groot.
Caol Ila is daarmee letterlijk de zeestraat van Islay, het water tussen Islay en het buureiland Jura. De stokerij staat aan de oever van precies dat water. Ardbeg is de kleine landtong, Bunnahabhain de monding van de rivier, en Laphroaig de brede holte bij de baai.
Dat is geen weetje voor de borrel alleen. Het verklaart ook waarom zoveel namen op elkaar lijken: het zijn beschrijvingen van een landschap, gegeven door mensen die er woonden, niet door een reclamebureau. Wie eenmaal doorheeft dat glen vallei betekent, leest de helft van het Speyside-schap als een landkaart.
Het helpt ook bij namen die u nog niet kent. Komt er een botteling voorbij van een stokerij waar u nooit van hoorde, dan zegt de naam vaak al iets over de plek: aan het water, in een dal, op een hoogte. Van de 591 merken en bottelaars in de winkel zijn er genoeg die zo hun herkomst verraden.
Moet het precies?
Nee. En dat is geen troostprijs, dat is hoe het in Schotland zelf gaat. Vraag drie mensen op Islay naar Ledaig of Bruichladdich en u krijgt twee of drie antwoorden. Het Gaelic kent streekverschillen, de Engelse tong heeft er eeuwenlang aan geschuurd, en van een aantal namen bestaat eenvoudigweg geen enkele juiste vorm.
Wat wij in de winkel merken is iets anders: mensen durven een fles niet te noemen en kiezen dan maar iets met een makkelijke naam. Dat is zonde, want precies in die hoek staan de flessen die u bij de supermarkt niet vindt. Wijs hem aan, of noem het vatnummer of de leeftijd. Niemand achter de toonbank let op uw klemtoon.
En als u het toch goed wilt zeggen: begin bij de drie regels uit het begin. Bh en mh als v, ch als in acht, klemtoon achteraan. Daarmee komt u bij het grootste deel van het schap een heel eind.
Waar te beginnen
Wie de namen wil leren, kan het beste beginnen bij de flessen zelf. Vier stokerijen uit vier streken, elk met een naam die op het etiket moeilijker oogt dan hij klinkt. De Laphroaig 10 Years Old Cask Strength staat ook in de webshop.
Verder lezen
Zoekt u op streek in plaats van op naam, dan helpt welke whiskystreken Schotland heeft u op weg. Over de rook die veel Islay-whisky zijn karakter geeft, leest u meer bij wat geturfde whisky is. En wilt u gewoon zelf door het schap bladeren, dan kan dat in de zoekmachine van de slijterij.
Komt u er niet uit, bel dan gerust: 0570 541 278. Een naam spellen mag ook.
