In het schap aan de Brink in Bathmen staan 3.919 verschillende whisky’s, van 591 merken. Tussen de flessen van Islay staat een naam die op geen enkele landkaart voorkomt: Williamson. Elf bottelingen hebben wij ervan staan. Er is geen distilleerderij Williamson, geen bezoekerscentrum, geen schoorsteen waar rook uit komt.
Williamson is Laphroaig. Dat mag alleen niet op het etiket, en daar zit een lepel achter. Letterlijk een lepel.
Wat teaspooning is
Teaspooning betekent dat er aan een vat whisky een heel kleine hoeveelheid whisky van een andere distilleerderij wordt toegevoegd. Een theelepel, zegt de naam, en in de praktijk gaat het inderdaad om een verwaarloosbaar beetje op een vat van een paar honderd liter. Aan de smaak verandert er niets dat u in het glas terugvindt.
Aan de papieren van dat vat verandert alles. Het vat kan daarna de deur uit naar een makelaar of een onafhankelijke bottelaar, en die mag de whisky gewoon verkopen. Alleen niet meer onder de naam van het huis waar hij gestookt is. Dus verzint hij er zelf een naam bij.
Waarom een lepel het etiket verandert
De Scotch Whisky Regulations uit 2009 zijn op dit punt kort. Single Malt Scotch Whisky is whisky die gestookt is at a single distillery, uit water en gemoute gerst, in pot stills. Blended Malt Scotch Whisky is a blend of two or more Single Malt Scotch Whiskies that have been distilled at more than one distillery.
Er staat geen ondergrens bij. Geen percentage, geen uitzondering voor een verwaarloosbare hoeveelheid. Zodra er een tweede distilleerderij in het vat zit, al is het een lepel, is het geen single malt uit dat ene huis meer. Het is blended malt, en de naam van de stoker mag er niet meer op. Wat de aanduidingen op een whiskyfles verder betekenen, staat in ons stuk over de vijf whiskystreken van Schotland.
Waarom een distilleerderij dat doet
Vaten verlaten om allerlei redenen hun geboortegrond. Huizen ruilen onderling vaten voor hun blends, makelaars kopen partijen op, en wat ooit bedoeld was om ergens in een blend te verdwijnen, kan vijftien jaar later alsnog los op de markt komen.
Een distilleerderij heeft daar niet altijd zin in. De fles die een onafhankelijke bottelaar ervan maakt, kan jonger of ouder zijn dan wat het huis zelf uitbrengt, op een heel ander vat gelegen hebben, en ongefilterd of op vatsterkte gebotteld zijn. Dat laatste leggen wij uit bij cask strength en bij non chill filtered. Het huis heeft er geen hand in en wil zijn naam er niet aan verbinden. Een lepel in het vat is het eenvoudigste slot op die deur.
Meerdere Britse whiskyschrijvers leggen het begin van de gewoonte in de jaren tachtig, bij William Grant & Sons. Bevestigd door de huizen zelf is dat nergens, en dat geldt voor het hele onderwerp.
Williamson, Burnside en de andere schuilnamen
Een paar namen komen zo vaak terug dat ze in de handel algemeen bekend zijn. Williamson staat voor Laphroaig. Burnside is Balvenie met een lepel Glenfiddich erin. Wardhead is precies andersom: Glenfiddich met een lepel Balvenie. Van Balvenie staan er bij ons negentien flessen onder de eigen naam.
Er zijn er meer in omloop, zoals Westport voor Glenmorangie en Blairfindy voor Glenfarclas, maar die koppelingen berusten op wat de handel zegt en niet op een mededeling van de distilleerderij.
Wie die namen bedacht heeft, zegt niemand hardop. Williamson is op Islay in elk geval geen willekeurige keuze. Bessie Williamson (1910 tot 1982) kwam in 1934 als typiste bij Laphroaig binnen, leidde de distilleerderij vanaf de oorlogsjaren, erfde in 1954 het meerderheidsbelang en ging in 1972 met pensioen. Zij was de tweede vrouw ooit die een Schotse whiskydistilleerderij leidde, en de eerste in de twintigste eeuw.
Wat er niet op het etiket staat
Hier hoort eerlijkheid bij. Op de fles staat blended malt en een verzonnen naam. De koppeling naar de distilleerderij is nergens officieel bevestigd. Sommige bottelaars zetten hem er zelf bij, zoals op de flessen die Williamson Laphroaig heten. Andere laten het bij Williamson en verwachten dat u het weet.
En niet elke fles onder zo’n naam is ook werkelijk geteaspoond. Een bottelaar kan een naam ook gewoon als alias gebruiken, zonder dat er iets aan het vat is toegevoegd. Omgekeerd is niet elke anonieme Islay-fles een teaspoon: staat er Islay single malt op het etiket, dan komt alles uit een huis en is er niets bijgeschonken. Alleen de naam van dat huis ontbreekt dan.
Wat u wel zeker weet, is de streek. Op dat ene lepeltje na zit er alleen Islay in het vat, met de turfrook die daarbij hoort. Waar die rook vandaan komt, staat in turf en rook.
Waar te beginnen
De elf Williamson-bottelingen die wij voeren komen van acht verschillende onafhankelijke bottelaars, de meeste met een leeftijdsvermelding tussen zeven en vijftien jaar. Elke bottelaar maakt zijn eigen keuze in vat en sterkte, dus twee flessen onder dezelfde naam hoeven onderling weinig op elkaar te lijken. Wilt u eerst zien wat er verder onder deze noemer in het schap staat, gebruik dan de zoekmachine van de slijterij en zoek op Williamson.
Twijfelt u welke fles bij u past, bel dan gerust. Daar staat de toonbank voor.
Verder kijken
Alle whisky’s die wij voeren staan bij elkaar op de whiskypagina, per streek en per merk. De flessen van Laphroaig onder de eigen naam vindt u op de pagina van Laphroaig. Wilt u er een bestellen, dan kan dat rechtstreeks, bijvoorbeeld de Living Souls Williamson 13 jaar of de A.D. Rattray Williamson 12 jaar.
Bronnen: The Scotch Whisky Regulations 2009, regulation 3 (legislation.gov.uk); Master of Malt, What is a teaspooned whisky?; The Whisky Shop, What is Teaspooned Whisky?; Wikipedia, Bessie Williamson; scotchwhisky.com, Kininvie. Aantallen uit ons eigen assortiment, stand van 14 oktober 2026.
