Wijn · Uitleg

Wat is kurksmaak?

Kurksmaak is de muffe geur van vochtig karton in wijn, vrijwel altijd veroorzaakt door 2,4,6-trichlooranisool, afgekort TCA. De stof is al bij enkele nanogrammen per liter te ruiken: het Australische wijnonderzoeksinstituut AWRI noemt 1,4 nanogram per liter in pinot noir. Bij de International Wine Challenge werd over ruim 90.000 beoordeelde wijnen 2,7 procent als kurk aangemerkt.

De kern in cijfers
Stof 2,4,6-trichlooranisool (TCA)
Detectiedrempel 1,4 nanogram per liter in pinot noir
Afwijzingsdrempel consument 3,1 nanogram per liter
Herkenningsdrempel na training 4,3 ng/l in witte wijn, 7,6 ng/l in rode wijn
Aangetaste wijnen bij de IWC 2,7 procent van ruim 90.000 wijnen
Aandeel in alle muffe gebreken 50 tot 80 procent of meer
Geurbeeld Vochtig karton, natte kelder, schimmel

Waaraan herken je kurksmaak?

Kurksmaak ruik je als vochtig karton, natte kelder of schimmel, en in lichtere gevallen merk je vooral dat het fruit uit de wijn verdwenen lijkt.

Het Australian Wine Research Institute omschrijft de geur als duidelijk muf en schimmelig, en wijst erop dat de stof al bij zeer lage concentraties positieve fruittonen onderdrukt. Een wijn die alleen maar dof en kort smaakt, zonder dat je iets muffs benoemt, kan dus ook licht zijn aangetast.

Andere muffe stoffen geven een vergelijkbaar beeld. Voor 2,4,6-tribroomanisool ligt de drempel op 4 nanogram per liter, voor 2-methoxy-3,5-dimethylpyrazine op 2,1 nanogram per liter, voor geosmine op 25 en voor 2-methylisoborneol op 30 nanogram per liter. In de praktijk vallen die allemaal onder wat mensen kurk noemen.

Bij hoeveel TCA proef je het?

TCA is een van de sterkst ruikende stoffen in voedsel: enkele nanogrammen per liter volstaan, oftewel enkele delen per biljoen.

Het AWRI noemt voor pinot noir een detectiedrempel van 1,4 nanogram per liter. Voor consumenten ligt de drempel waarop zij het opmerken op 2,1 nanogram per liter, en de drempel waarop zij de wijn afwijzen op 3,1 nanogram per liter. Sommige proevers van het instituut merken minder dan 1 nanogram per liter op.

In een studie in de Journal of the Institute of Brewing uit 2015 bepaalden twaalf getrainde proevers de herkenningsdrempel met een duo-triotest, in reeksen van 0 tot 16 nanogram per liter, driemaal herhaald op drie verschillende dagen. Na training kwamen zij uit op 3,2 nanogram per liter in water, 4,3 in witte wijn en 7,6 in rode wijn.

Hoe ontstaat kurksmaak?

TCA ontstaat wanneer schimmels chloorfenolen onschadelijk maken door er een methylgroep aan te hangen, waarna de stof in de kurk of in hout achterblijft.

De grondstof is meestal 2,4,6-trichloorfenol, dat via de omgeving of via chloorhoudende behandelingen in de kurk terechtkomt. Schimmels van de geslachten Penicillium, Fusarium en Trichoderma zetten dat om in 2,4,6-trichlooranisool. Voor de schimmel is dat een verdedigingsreactie, voor de wijn is het een gebrek.

Kurk is niet de enige bron. TCA kan ook in eiken vaten ontstaan zonder dat er kurk aan te pas komt, en ook via de lucht in een kelder. In een overzicht uit 2022 wordt TCA verantwoordelijk gehouden voor 50 tot 80 procent of meer van alle muffe gebreken in wijn.

Hoeveel flessen hebben kurksmaak?

Metingen bij grote wijnkeuringen komen uit op enkele procenten, met een duidelijke daling over de laatste twintig jaar.

Bij de International Wine Challenge worden alle wijnen die een jury verdacht vindt door een aparte foutenkliniek nagekeken. Over de eerste zes jaar van die kliniek, met meer dan 90.000 beoordeelde wijnen, kwam 2,7 procent als kurk uit de test. In totaal werd 6,4 procent van de wijnen als fout beoordeeld, waarvan 1,6 procent brett.

Eerdere cijfers lagen hoger. Bij een editie van dezelfde keuring waarbij 12.000 flessen werden geopend was 4 procent aangetast. In een onderzoek van de Britse Wine and Spirit Association werden over achttien maanden 14.000 flessen geproefd; onafhankelijke controle bevestigde 0,7 tot 1,2 procent mufheid en 3,4 procent gebreken in totaal.

Waarom proeft niet iedereen het even sterk?

Gevoeligheid voor TCA verschilt sterk per persoon en per wijn, en training verandert de drempel meetbaar.

In de studie uit 2015 daalde de drempel van de proevers na training van 4,6 naar 3,2 nanogram per liter in water en van 6,7 naar 4,3 in witte wijn. In rode wijn ging het de andere kant op, van 7,1 naar 7,6, omdat de eigen geur van de wijn de stof maskeert. In een overzicht uit 2022 wordt voor rode wijn zelfs 22 nanogram per liter genoemd als drempel.

Ook ervaren proevers zitten er geregeld naast. Wijnschrijver Jamie Goode meldde dat 60 procent van de wijnen die als fout naar hem werden opgestuurd, na controle helemaal niet fout bleek te zijn.

Wat doe je met een fles die naar kurk ruikt?

Ruik eerst, schenk daarna. Vertrouw je het niet, doe de fles dan weer dicht en breng hem terug naar de winkel waar je hem gekocht hebt.

Kurksmaak is een gebrek aan het product en geen kwestie van persoonlijke smaak, dus een goede slijter neemt zo’n fles terug. Neem de kurk mee en laat een restje wijn in de fles zitten, want een lege fles valt niet meer te beoordelen.

Twijfel je of het echt kurk is, leg de fles dan voor. Bij ons in Bathmen ruiken we mee en zoeken we uit of het aan de sluiting ligt of aan iets anders, zoals een gesloten of zwavelige neus die vanzelf wegtrekt. Met een detectiedrempel van rond de 1,4 nanogram per liter is dit precies zo’n oordeel waarbij een tweede neus helpt.

Hoeveel wijn staat er in Bathmen?

In de winkel in Bathmen staan 755 rode, witte en rosewijnen van 304 verschillende merken uit 17 landen. De prijzen lopen van € 2,49 tot € 199,99. Het alcoholpercentage loopt van 0,05% tot 20%.

Alle wijn filteren

Korte antwoorden op verwante vragen

Zit kurksmaak ook in flessen met een schroefdop?
Dat kan. TCA kan ook in eiken vaten of via de kelderlucht ontstaan, zonder dat er kurk bij betrokken is.
Is elke fles uit dezelfde kist dan ook aangetast?
Niet automatisch. De aantasting zit meestal in de afzonderlijke stop, waardoor de ene fles wel en de andere niet muf is.
Hoeveel is een nanogram per liter?
Eén deel per biljoen. Bij 3,1 nanogram per liter wijzen consumenten de wijn gemiddeld af.
De kurk ruikt muf, is de wijn dan ook fout?
Niet per se. Je beoordeelt de wijn in het glas, niet de stop. Een lichte geur aan de kurk zegt op zichzelf weinig.

Verder lezen

Bronnen

  1. Wine flavours, faults and taints: drempelwaarden voor TCA en andere muffe stoffen, Australian Wine Research Institute (AWRI) (geraadpleegd 4 september 2026)
  2. State-of-the-Art Knowledge about 2,4,6-Trichloroanisole (TCA) and Strategies to Avoid Cork Taint in Wine, IntechOpen, Tarasov e.a., 2022 (geraadpleegd 4 september 2026)
  3. The sensory evaluation of 2,4,6-trichloroanisole in wines, Journal of the Institute of Brewing, Cravero e.a., 2015 (geraadpleegd 4 september 2026)
  4. Day 5 of the IWC, and some comments on faults, Wineanorak, Jamie Goode, 2012 (geraadpleegd 4 september 2026)
  5. Cork disappoints yet again, JancisRobinson.com (geraadpleegd 4 september 2026)

Deze pagina is geschreven en gecontroleerd door ’t Bockje Bathmen, slijterij aan de Brink 2 in Bathmen. Laatst bijgewerkt op 4 september 2026.

Verkoop van alcohol onder de 18 jaar is verboden. NIX18.

Bericht als er iets bijzonders binnenkomt

Van een zeldzame botteling hebben we vaak maar een paar flessen, en die zijn meestal binnen een week weg. Laat je e-mailadres achter, dan krijg je bericht zodra er wijn binnenkomt die de moeite waard is. Geen wekelijkse reclame.

Je krijgt eerst een mail om te bevestigen. Uitschrijven kan altijd. Wij verkopen geen alcohol aan personen onder de 18 jaar. NIX18.