In het schap aan de Brink staan tweehonderdvijfenveertig wodka’s, van achtenvijftig merken en uit eenentwintig landen. Geen enkel land is daarin zo zwaar vertegenwoordigd als Polen. Dat is geen toeval van de inkoop: Polen stookt al eeuwen wodka, en het is het enige land dat heeft laten vastleggen wanneer een fles zich Poolse wodka mag noemen.
Die vastlegging is strenger dan de meeste mensen vermoeden, en zij geldt bepaald niet voor alles wat uit Polen komt. Hieronder leest u wat er achter de aanduiding Polska Wódka zit, waarom juist rogge er zo’n grote rol in speelt, en waar dat sprietje gras in de fles van Zubrowka vandaan komt.
Wat Polska Wodka op een etiket betekent
Polska Wódka is een beschermde geografische aanduiding, ingeschreven in het Europese register. Alleen twee benamingen mogen daarvoor gebruikt worden: Polska Wódka in het Pools, en Polish Vodka in het Engels. Staat een van die twee op de fles, dan heeft de maker zich aan drie voorwaarden te houden.
De eerste gaat over de grondstof. Alleen rogge, tarwe, gerst, haver, triticale of aardappelen zijn toegestaan, en die moeten op Pools grondgebied gegroeid zijn. De tweede gaat over de plaats: elke stap van het maken moet in Polen gebeuren. De derde gaat over wat erbij mag. Bij een gewone wodka is dat alleen water. Voor een gearomatiseerde wodka ligt dat anders, want daar hoort een smaak in die van de grondstof afwijkt.
Dat is aanzienlijk nauwer dan de Europese regel voor wodka in het algemeen. Die laat vrijwel elke landbouwgrondstof toe, waar ook vandaan, zolang het etiket vermeldt waarvan de wodka gemaakt is als het geen graan of aardappel is. Over dat onderscheid tussen de twee grondstoffen schreven we eerder een apart stuk: aardappelwodka en graanwodka.
Rogge, het graan waar Polen op uitkwam
Rogge is in Polen niet uit nostalgie de hoofdgrondstof geworden, maar uit landbouwkundige noodzaak. Het graan komt tot wasdom op zandige, arme en koude grond waar tarwe het laat afweten, en dat is precies het soort akker dat grote delen van het land beslaat. Wie rogge heeft, maakt daar drank van.
Op onze eigen wodkapagina staat het verschil zoals wij het in de winkel beschrijven: graan geeft een ronde, licht zoete indruk, rogge een pepertje, aardappel een vollere structuur. Veel blijft er na het stoken niet van over, want wodka wordt hoog gedistilleerd en daarna met water teruggebracht. Weinig is alleen niet hetzelfde als niets.
Daarmee is ook gezegd dat de grondstof niet het enige is dat telt. Hoeveel keer er gestookt is en hoe vaak er gefilterd werd, zegt in de praktijk minder dan de etiketten suggereren. Dat hebben we uitgezocht in vijfvoudig gedistilleerd en driemaal gefilterd.
De aardappel, en waarom die meer werk kost
Naast rogge staat de aardappel in het rijtje toegestane grondstoffen, en Polen is om zijn aardappelwodka net zo bekend. Praktisch gezien is het de lastigste van de twee. Een aardappel bestaat voor het grootste deel uit water, dus er gaat een veelvoud aan kilo’s doorheen voordat er een liter uit komt. Daar komt bij dat de zetmeelkorrels eerst gekookt moeten worden voordat gist er iets mee kan. Dat verklaart waarom verreweg de meeste huizen het bij graan houden.
Op het etiket van een Poolse wodka hoeft overigens niet te staan welk van de zes toegestane gewassen gebruikt is. De aanduiding garandeert alleen dat het er een van is, en dat het in Polen gegroeid is. Wilt u het precies weten, dan is de productpagina of de maker zelf de enige betrouwbare bron.
Zubrowka en het sprietje bizongras
De bekendste Poolse fles is waarschijnlijk Zubrowka, te herkennen aan de halm die in de fles drijft. Dat is bizongras, in het Pools turowka wonna, een grassoort uit het oerbos van Bialowieza in het noordoosten van het land. Zubr is het Poolse woord voor wisent, de Europese bizon die in datzelfde bos leeft en het gras eet.
Wettelijk is dit geen gewone wodka maar een gearomatiseerde. De Europese regels staan toe dat een wodka een smaak krijgt die boven die van de grondstof uitkomt, mits dat met natuurlijke aroma’s gebeurt. Daarmee valt Zubrowka in dezelfde categorie als de vele wodka’s met citroen, peer of zwarte bes op het schap, al is de herkomst van die halm van een heel andere orde dan een smaakje uit een flesje.
Niet elke wodka uit Polen is Poolse wodka
Hier zit de kneep die op geen enkele webshoppagina wordt uitgelegd. Een wodka kan in Polen gemaakt zijn, een Pools merk dragen en een Pools adres op het etiket hebben, en toch geen Polska Wódka zijn. Dat gebeurt zodra de alcohol van buiten het land is ingekocht, of de grondstof elders gegroeid is.
Er is maar één manier om het te zien, en dat is de aanduiding zelf. Staat er Polska Wódka of Polish Vodka op, dan gelden de drie voorwaarden hierboven. Staat er alleen “product of Poland” of “distilled in Poland”, dan zegt dat iets over de fabriek en niets over de akker. Beide zijn eerlijke flessen; ze beloven alleen niet hetzelfde.
Waar u kunt beginnen
Wie de Poolse hoek wil leren kennen, zet het best twee flessen naast elkaar op kamertemperatuur: een roggewodka en een aardappelwodka. Dan hoort het verschil waar het thuishoort, in het glas en niet op het etiket. De hele Poolse hoek staat bij elkaar in de zoekmachine van de slijterij, waar u op land kunt filteren. Weet u het niet, kom dan langs aan de Brink of bel 0570 541 278.
Verder kijken
Het volledige aanbod staat op onze pagina wodka, en alle merken op een rij vindt u in het register met wodkamerken. De Poolse huizen uit dit artikel hebben een eigen pagina: Wyborowa, Belvedere, Zubrowka en Soplica.
Verder lezen: wodka, gin en jenever over de scheidslijnen tussen de drie categorieën, en wodka in de vriezer over wat kou met een fles doet.
