Hoe lang blijft cognac goed na openen?

Op een fles cognac staat doorgaans geen houdbaarheidsdatum, omdat die datum is voorgeschreven bij dranken met minder dan 10 volumeprocent alcohol.

De Europese etiketteringsverordening 1169/2011 bepaalt dat op dranken onder die grens een datum van minimale houdbaarheid moet staan, in de vorm ten minste houdbaar tot of ten minste houdbaar tot einde. Cognac zit met minstens 40 volumeprocent ruim boven die grens. In het cognacschap aan de Brink 2 in Bathmen ligt de gemeten sterkte van 137 flessen tussen 40 en 46,7 volumeprocent, verdeeld over 33 huizen. Ontbreekt er een datum op het etiket, dan zegt dat dus niets over de fles zelf.

Cognac rijpt niet verder in de fles. Het Bureau National Interprofessionnel du Cognac stelt dat gedistilleerd, anders dan wijn, na het bottelen niet meer evolueert.

De rijping gebeurt in eikenhouten vaten. Cognac mag pas na minstens twee jaar op eik worden verkocht, en het rijpen kan enkele decennia doorgaan. Zodra de eau-de-vie is gebotteld, staat de leeftijd vast: een VSOP, waarvoor minstens vier jaar geldt, blijft een VSOP en wordt geen XO, waarvoor minstens tien jaar nodig is. Een ongeopende fles die rechtop, koel en donker staat, gaat daarom jaren mee zonder dat de inhoud van karakter verandert.

Na het openen komt er zuurstof in de fles en die verandert het aroma langzaam, terwijl ook alcohol en vluchtige aromastoffen kunnen verdampen.

Het naslagwerk The Oxford Companion to Spirits and Cocktails rekent oxidatie tot de processen die gedistilleerd veranderen, en stelt dat een goed gesloten fles daar naar gangbaar inzicht buiten blijft, terwijl uit open of deels gevulde flessen ethanol en bepaalde aroma- en smaakstoffen door verdamping ontsnappen. Warmte versnelt die verandering. Het BNIC houdt het erop dat een cognac die goed opnieuw gekurkt wordt, zich na openen nog meerdere jaren laat bewaren zonder zijn aroma’s te verliezen, anders dan wijn. Het gaat dus om een geleidelijke verschuiving in het aroma en niet om een fles die na een paar maanden op is.

Hoe leger de fles, hoe sneller de cognac verandert, want boven de vloeistof staat dan meer lucht en dus meer zuurstof.

Een fles die nog voor een kwart vol is, heeft drie keer zo veel luchtruimte als vloeistof, en bij een volle fles is die verhouding precies omgekeerd. The Oxford Companion to Spirits and Cocktails wijst erop dat juist open en deels gevulde flessen ethanol en aromastoffen door verdamping verliezen. Wie de laatste glazen uit een bijna lege fles op smaak wil houden, kan de cognac overgieten in een kleinere fles die bijna tot de rand komt en die goed sluiten. De hoeveelheid lucht in de fles is het enige aan dit proces dat u zelf kunt verkleinen.

Bewaar een geopende fles cognac rechtop, uit het licht, uit de warmte en uit het vocht, met een kurk die goed sluit.

Het BNIC geeft dat advies ook voor ongeopende flessen. De koelkast en de vriezer zijn geen goede plek: in een bewaarproef met distillaten van 40, 50 en 70 volumeprocent nam de troebeling toe bij lage bewaartemperaturen, terwijl de monsters bij ongeveer 20 graden het stabielst bleven. Een donkere kast in een ruimte met een gelijkmatige temperatuur werkt daarom beter dan een plaats bij de kachel, in de zon of naast het fornuis. Staat de fles in een vitrine met spotjes, zet hem dan liever weg.