Whisky · Explications

Wat zijn draff en pot ale bij whisky?

Draff is het uitgewerkte graanbed dat na het aftappen van de wort in de mash tun achterblijft. Pot ale is de vloeistof die na de eerste distillatie in de wash still staat. Per miljoen liter alcohol levert een maltdistilleerderij ongeveer 2.400 ton draff en 10.000 kubieke meter pot ale op. Vrijwel alles gaat naar veevoer, dark grains of vergisting.

En résumé

L'essentiel en chiffres

Draff Het uitgewerkte graanbed uit de mash tun, ongeveer 70 tot 80 procent water
Pot ale De stillage die na de eerste distillatie in de wash still achterblijft, 4 tot 7 procent droge stof
Spent lees De rest in de spirit still na de tweede distillatie, 0,02 tot 0,175 procent droge stof
Quantité Per miljoen liter alcohol circa 2.400 ton draff, 10.000 kubieke meter pot ale en 3.000 kubieke meter spent lees
Afzet van draff Vochtig rundveevoer, dark grains, anaerobe vergisting of verbranding
Afzet van pot ale Ingedikt tot siroop met 40 tot 50 procent droge stof, of vergisting tot biogas
Schaal in Schotland In 2013 kwam er 528.000 ton draff en 885.000 ton pot ale beschikbaar voor veevoer, naast 254.000 ton dark grains
Cadre légal De Scotch Whisky Regulations 2009 eisen dat de gemoute gerst op de distilleerderij zelf tot een mash wordt verwerkt

Wat is draff precies?

Draff is het uitgewerkte graanbed dat in de mash tun achterblijft nadat de wort is afgetapt, de vaste graanrest van gemoute gerst.

Onderzoekers van Abertay University omschrijven draff als het resterende vaste graandeel na het filtreren van de wort. Het materiaal is nat: ongeveer 70 tot 80 procent van het gewicht bestaat uit water. Op droge stof gerekend zit er 17 tot 23 procent ruw eiwit in en meer dan 60 procent NDF, waardoor het als vezelrijk rundveevoer bruikbaar blijft. Voor herkauwers wordt maximaal 30 procent van de droge stof in het rantsoen aangeraden.

Dat draff op de distilleerderij zelf ontstaat, is wettelijk vastgelegd. De Scotch Whisky Regulations 2009 eisen dat de gemoute gerst op diezelfde distilleerderij tot een mash wordt verwerkt, en dat Single Malt Scotch Whisky in pot stills wordt gedistilleerd uit water en gemoute gerst zonder toevoeging van andere granen.

Wat is pot ale en wat is spent lees?

Pot ale is de vloeistof die na de eerste distillatie in de wash still achterblijft, spent lees is de rest die na de tweede distillatie in de spirit still staat.

Pot ale is de zwaarste reststroom van een maltdistilleerderij, zowel naar volume als naar belasting. Het gehalte droge stof ligt tussen 4 en 7 procent. Metingen aan een Schotse maltdistilleerderij lieten een chemisch zuurstofverbruik zien van gemiddeld 46.854 milligram per liter, met waarden tussen 38.476 en 62.948 milligram per liter, en een biologisch zuurstofverbruik van gemiddeld 24.908 milligram per liter. In dezelfde reeks metingen zat 2 tot 6 ppm koper, afkomstig van de koperen ketels.

Spent lees is veel dunner, met 0,02 tot 0,175 procent droge stof. Die stroom wordt doorgaans op de distilleerderij zelf met een gewone aerobe biologische zuivering behandeld voordat het water op oppervlaktewater wordt geloosd.

Hoeveel komt er per liter alcohol vrij?

Een maltdistilleerderij van vijf miljoen liter alcohol per jaar levert volgens Abertay University 12.000 ton draff, 50.000 kubieke meter pot ale en 15.000 kubieke meter spent lees op.

Omgerekend komt dat neer op ongeveer 2.400 ton draff, 10.000 kubieke meter pot ale en 3.000 kubieke meter spent lees per miljoen liter alcohol. Per liter alcohol is dat dus circa 2,4 kilo draff, tien liter pot ale en drie liter spent lees. Een aparte publicatie over pot ale noemt ongeveer acht liter pot ale per liter whisky.

Op landelijke schaal lopen die hoeveelheden hard op. Een sectorstudie voor de Scottish Government rekende voor 2013 met 528.000 ton draff en 885.000 ton pot ale die voor veevoer beschikbaar kwamen, naast 254.000 ton dark grains. Over alle Schotse distilleerderijen samen, maltwhisky en graanwhisky bij elkaar, ging het volgens dezelfde studie om ongeveer negen miljoen ton pot ale en spent wash per jaar.

Waar gaan draff en pot ale naartoe?

Draff gaat vooral als vochtig veevoer naar boeren in de omgeving, pot ale wordt ingedikt tot siroop of vergist, en samen gedroogd en gepelletiseerd vormen ze dark grains.

De gebruikelijke routes op een rij:

  • Vochtig veevoer: draff wordt vers of ingekuild aan rundvee gevoerd.
  • Siroop van pot ale: ingedampt tot 40 tot 50 procent droge stof, met 34 tot 38 procent ruw eiwit op droge stof. Het kopergehalte van ongeveer 80 tot 120 milligram per kilo droge stof maakt de siroop ongeschikt voor schapen.
  • Dark grains: draff met siroop van pot ale, gedroogd tot pellets voor rundvee en paarden. Ongeveer 40 procent van de Schotse dark grains gaat naar boeren in Noord-Engeland.
  • Anaerobe vergisting: steeds meer distilleerderijen hebben in vergisters geinvesteerd, waarbij het biogas warmte en stroom oplevert.
  • Land en water: pot ale wordt ook op landbouwgrond uitgereden, en distilleerderijen aan de kust mogen onder voorwaarden van SEPA op zee lozen.

De Scotch Whisky Association noemt de reststromen een steeds belangrijkere voeding voor vergisters, die energie en bodemverbeteraars opleveren, en wijst op lopend onderzoek naar toepassingen in voeding, veevoer, cosmetica en biobrandstof.

Wat betekent dit voor u als koper van een fles?

Reststromen drukken op de kostprijs van een fles, omdat een distilleerderij per liter alcohol ongeveer tien liter pot ale en 2,4 kilo draff moet afzetten of verwerken.

Een distilleerderij die ver van veehouders of van een vergister af ligt, heeft daar meer werk en meer kosten aan dan een distilleerderij met afnemers in de buurt. Wie op duurzaamheid let, kan bij een merk navragen waar de reststromen naartoe gaan: naar vochtig veevoer, naar dark grains of naar een vergister op het terrein.

In Bathmen staan 4.058 whisky’s in de winkel, waarvan 2.884 uit Schotland, van 327 merken. Daarvan komen 752 flessen uit Speyside, 517 van Islay, 468 uit de Highlands, 119 van de Eilanden, 112 uit de Lowlands en 70 uit Campbeltown. Welke distilleerderij achter zo’n fles zit en hoe die met haar reststromen omgaat, leggen wij in de winkel graag uit.

De la boutique de Bathmen

Quels whiskies écossais trouve-t-on à Bathmen ?

In de winkel in Bathmen staan 2.884 Schotse whisky van 327 verschillende merken. De prijzen lopen van € 5,99 tot € 12.500,00. Het alcoholpercentage loopt van 10% tot 66,8%.

Filtrer tous les whiskies

Questions associées

Que sont le wash et les low wines ?Quels formats de bouteille existent pour les spiritueux ?Quelles variétés d'orge sont utilisées pour le whisky ?

Réponse courte

Réponses courtes à des questions associées

Is draff hetzelfde als spent grain uit een brouwerij?
Beide zijn de vaste graanrest die na het aftappen van de wort achterblijft. Draff van een maltdistilleerderij komt volgens de Scotch Whisky Regulations 2009 van water en gemoute gerst, zonder toevoeging van andere granen.
Wat is stillage bij whisky?
Stillage is de verzamelnaam voor de vloeibare rest die na een distillatie in de ketel achterblijft. Bij maltwhisky heet de rest uit de wash still pot ale en de rest uit de spirit still spent lees.
Komt er koper uit de ketels in pot ale terecht?
Ja. Metingen aan een Schotse maltdistilleerderij vonden 2 tot 6 ppm koper in pot ale, afkomstig van de koperen ketels. In siroop van pot ale gaat het om ongeveer 80 tot 120 milligram per kilo droge stof.
Wordt er biogas van pot ale gemaakt?
Ja. Steeds meer distilleerderijen hebben in anaerobe vergisting geinvesteerd, waarbij het biogas warmte en stroom levert. De Scotch Whisky Association noemt de reststromen een groeiende voeding voor vergisters.
Wat zijn dark grains?
Dark grains zijn draff en ingedikte pot ale die samen worden gedroogd en gepelletiseerd tot voer voor rundvee en paarden. In Schotland ging het in 2013 om ongeveer 254.000 ton.

Justification

Sources

  1. Co-products from malt whisky production and their utilisation, Abertay University, J.C. Akunna en G.M. Walker (geraadpleegd 20 november 2026)
  2. Characterisation of the pot ale profile from a malt whisky distillery, Abertay University, J. Graham e.a. (geraadpleegd 20 november 2026)
  3. Circular economy, Scotch Whisky Association (geraadpleegd 20 november 2026)
  4. The Scotch Whisky Regulations 2009, regulation 3, legislation.gov.uk (geraadpleegd 20 november 2026)
  5. Sector study on beer, whisky and fish, Ricardo-AEA voor de Scottish Government (geraadpleegd 20 november 2026)
  6. Barley distillery by-products, Feedipedia, een programma van INRAE, CIRAD, AFZ en FAO (geraadpleegd 20 november 2026)

Deze pagina is geschreven en gecontroleerd door ’t Bockje Bathmen, slijterij aan de Brink 2 in Bathmen. Laatst bijgewerkt op 20 november 2026.

Verkoop van alcohol onder de 18 jaar is verboden. NIX18.