In de likeurkast in Bathmen staan 696 flessen van 273 verschillende huizen. Er zitten flessen tussen van vier procent en flessen van vijfenvijftig procent. Op een deel staat het woord likeur, op een ander deel niet, en dat is geen slordigheid van de maker.
De vraag komt bijna wekelijks over de toonbank. Waarom heet die ene fles likeur en die andere likorette, terwijl ze naast elkaar staan en op elkaar lijken? Het antwoord zit in twee getallen: vijftien procent alcohol en honderd gram suiker.
Likeur is een wettelijke categorie, geen smaakoordeel
Europese verordening 2019/787 legt vast hoe gedistilleerde dranken mogen heten. Likeur is daarin categorie 33, en om die naam te voeren moet een fles aan twee eisen voldoen.
De eerste eis is het alcoholgehalte: minimaal vijftien volumeprocent. De tweede is het suikergehalte: minimaal honderd gram per liter, uitgedrukt in invertsuiker. Op dat suikergehalte bestaan twee uitzonderingen. Voor kersenlikeur waarvan de alcohol volledig uit kersendistillaat bestaat is zeventig gram genoeg, en voor likeur die uitsluitend met gentiaan of alsem op smaak is gebracht tachtig gram.
Daarnaast schrijft de verordening voor waar de drank op mag staan. Landbouwethanol, een distillaat, een andere gedistilleerde drank of een combinatie daarvan. Er moet gezoet zijn, en er moeten aroma’s, landbouwproducten of levensmiddelen aan toegevoegd zijn. Meer eisen zijn er niet. Een likeur van honderdvijftig gram suiker en een likeur van vierhonderd gram suiker vallen allebei onder dezelfde noemer.
Er is een tweede regel, en die is Nederlands
De Nederlandse Alcoholwet werkt met een eigen grens. Sterke drank is volgens artikel 1 de drank die bij twintig graden Celsius voor vijftien of meer volumeprocent uit alcohol bestaat, wijn uitgezonderd. Alles daaronder heet zwak-alcoholhoudende drank.
Dat onderscheid bepaalt waar een fles verkocht mag worden. Sterke drank gaat via de slijterij. Zwak-alcoholhoudende drank mag ook in het schap van de supermarkt liggen.
Die grens ligt op precies hetzelfde getal als de Europese ondergrens voor likeur. Daardoor valt er voor een producent één beslissing samen. Zet hij de fles op vijftien procent, dan is het likeur en loopt de verkoop via de slijterij. Blijft hij eronder, dan mag de fles de supermarkt in, maar dan mag het woord likeur er niet meer op.
In onze eigen likeurkast staan 78 flessen met minder dan vijftien procent alcohol. Vijfentwintig daarvan zitten op precies 14,9 procent. Dat getal is geen smaakkeuze.
Likorette staat niet in de Europese lijst
Hier past een eerlijke kanttekening. Het woord likorette komt in verordening 2019/787 niet voor. De Europese lijst kent vijfenveertig categorieën gedistilleerde dranken, en likorette hoort daar niet bij. Wij hebben ook geen geldende Nederlandse wettekst kunnen vinden die het woord vastlegt.
Likorette is dus een gebruiksnaam uit de handel voor een product dat op likeur lijkt maar onder de vijftien procent blijft. Precies omdát het geen beschermde aanduiding is, kom je hetzelfde type fles ook tegen onder namen als shot, cocktail, of gewoon onder de merknaam alleen.
Wat je wél kunt controleren staat op elk etiket: het alcoholpercentage. Staat daar 14,9, dan weet je genoeg. Staat er 20, dan is het per definitie likeur.
Wat het verschil doet met de fles zelf
Alcohol is een oplosmiddel. Een groot deel van de geurstoffen uit kruiden, schillen en vruchten lost beter op in alcohol dan in water, en blijft daar ook beter in. Zak je van twintig procent naar veertien, dan verandert dat wat een fles kan dragen. Makers vangen dat meestal op met meer suiker of meer aroma.
Het raakt ook de houdbaarheid. Suiker en alcohol zijn allebei bewaarmiddelen, en een fles met minder van beide is kwetsbaarder na openen. Wij bewaren onze likorettes daarom niet anders dan de rest, maar we zetten er wel bij dat je ze niet een jaar moet laten staan.
Nog een verschil dat je op het schap ziet: de fles zelf. Likorettes staan vaker in grotere flessen en in mixflessen voor cocktails, omdat ze daar door hun lagere alcoholgehalte ruimer in gedoseerd kunnen worden. Likeuren van dertig procent en hoger komen juist vaker in kleinere maten, omdat er per glas veel minder van nodig is.
Wat er nog meer op het etiket verandert
De suikergrens werkt twee kanten op. Zodra een gedistilleerde drank honderd gram suiker of meer per liter bevat, moet het woord likeur op het etiket. Een gezoete brandewijn wordt daarmee op papier een likeur, ook als de maker hem anders zou willen noemen.
Er zijn ook samengestelde namen die de verordening met zoveel woorden toestaat: cherry brandy, orange brandy, apricot brandy, prune brandy en solbaerrom. Dat zijn geen brandewijnen. Het zijn likeuren met een oude handelsnaam, en het woord likeur moet er in dezelfde regel bij staan.
Datzelfde geldt voor het woord cream. Een likeur met melk of melkproducten mag cream heten, gevolgd door de grondstof die de smaak bepaalt. Dat is iets anders dan crème de, waarvoor een eigen suikernorm geldt.
Waar je kunt beginnen
De 696 likeuren bij ons komen uit 32 landen. Nederland levert er 292, Italië 108, Frankrijk 49 en Duitsland 47. De grootste groep is fruitlikeur met 82 flessen, daarna kruidenlikeur met 39, roomlikeur met 34 en citroenlikeur met 34.
Wat bij je past hangt af van waar je hem voor wilt gebruiken. Een likeur die je puur drinkt vraagt iets anders dan een likeur die in de koffie of door een toetje gaat. Kom langs in Bathmen of bel 0570 541 278, dan denken we mee.
Verder kijken
Alle flessen bij elkaar staan op onze pagina likeur. Per huis is er een eigen pagina: Bols, De Kuyper, Zuidam, Licor 43 en Disaronno. Zoek je liever zelf, gebruik dan de zoekmachine over ons assortiment.
Twee categorieën staan apart omdat ze hun eigen regels hebben: advocaat en bitter. Over een likeur die zijn naam ontleent aan een andere categorie schreven we eerder Sloe gin: geen gin maar een likeur van sleedoornbessen.
