Bij ons in Bathmen staan negen flessen vieux, van negen verschillende Nederlandse merken. Een paar meter verderop staan ruim honderd cognacs. De twee kasten lijken op elkaar: bruin gedistilleerd, ronde flessen, Franse woorden op het etiket.
Toch zit er geen druif in die negen flessen. Vieux mag geen cognac heten, en de reden daarvoor is niet alleen dat het uit Nederland komt. Er zit iets anders in.
Wat er wettelijk in vieux mag zitten
Vieux is in Nederland een beschermde aanduiding met een eigen omschrijving. Die staat in artikel 7j van het Warenwetbesluit Gereserveerde aanduidingen, en hij is korter dan je zou denken. Vieux is een gedistilleerde drank die:
- licht- tot donkerbruin van kleur is;
- vervaardigd is uit ethylalcohol uit landbouwproducten;
- aromatische geur- of smaakstoffen bevat, welke de drank het aroma van uit wijn gestookt gedistilleerd verlenen;
- een suikergehalte kan hebben van ten hoogste 20 gram per liter;
- kleurstoffen mag bevatten;
- een alcoholgehalte heeft van ten minste 35 procent.
Lees dat derde punt nog eens. Er staat niet dat er wijn in moet. Er staat dat er geur- en smaakstoffen in moeten die de drank het aroma van uit wijn gestookt gedistilleerd geven. Dat is een omschrijving van een gelijkenis, niet van een grondstof.
Ethylalcohol uit landbouwproducten: wat dat is
Ethylalcohol uit landbouwproducten is een Europees omschreven grondstof. Het is alcohol die tot boven de 96 procent is gestookt en die daardoor vrijwel geen geur van zijn eigen grondstof meer meedraagt. Of hij van graan komt, van bieten of van melasse maakt voor het eindresultaat weinig uit; dat is nu juist de bedoeling.
In Nederland gaat het meestal om graan. Vandaar dat vieux, anders dan cognac, geen druivendistillaat is en er ook geen wijnjaar achter zit. Er wordt geen wijn geoogst, geperst en gestookt. Er wordt neutrale alcohol ingekocht, verdund en op smaak en kleur gebracht.
De kleur komt van kleurstof, en het reglement zegt dat met zoveel woorden. De houttoon komt van aroma’s. Sommige huizen laten een deel op vat liggen of voegen een klein aandeel druivendistillaat toe, maar verplicht is dat nergens.
Waarom het ook geen brandy mag heten
Veel mensen denken dat vieux een Nederlandse brandy is. Dat klopt evenmin, en dat is niet omdat brandy uit Frankrijk zou moeten komen. Brandy is een Europese categorie met eigen eisen.
Brandy moet gemaakt zijn van wijndistillaat, moet minstens een jaar op eiken vaten van duizend liter liggen of een half jaar op kleinere vaten, en moet minstens 36 procent alcohol bevatten. En dan de regel die de deur dichtdoet: brandy mag niet gearomatiseerd worden. Karamel is toegestaan, maar alleen om de kleur bij te stellen.
Vieux werkt precies andersom. De aroma’s zijn er de kern van. Daarom valt het buiten de brandycategorie en heeft het een eigen Nederlandse aanduiding gekregen.
Waarom het geen cognac mag heten
Cognac is een beschermde oorsprongsbenaming. Er hoort een afgebakend gebied bij, rond de stad Cognac in de Charente en de Charente-Maritime, en een reglement dat de druivenrassen vastlegt, dubbele stook in een koperen alambic charentais voorschrijft, de distillatie op 31 maart na de oogst afsluit en minstens twee jaar rijping op eikenhout eist. In de fles moet minstens veertig procent zitten.
Een product dat aan geen van die eisen voldoet mag de naam niet dragen, ook niet in afgezwakte vorm. Hollandse cognac bestaat niet als aanduiding, en het woord cognac mag ook niet als vergelijking op het etiket. Dat de Nederlandse fabrikanten hun product daarna vieux zijn gaan noemen, Frans voor oud, is dus zelf een gevolg van dat verbod.
Het is de moeite waard om daar niet lacherig over te doen. Vieux is precies wat het reglement beschrijft, en het reglement liegt er niet over.
Vieux en brandewijn: bijna dezelfde tekst
Twee artikelen verder in hetzelfde Warenwetbesluit staat de omschrijving van brandewijn, en die lijkt verrassend veel op die van vieux. Brandewijn moet nagenoeg kleurloos zijn, is eveneens gemaakt uit ethylalcohol uit landbouwproducten, mag eveneens ten hoogste twintig gram suiker per liter bevatten en moet eveneens minstens 35 procent alcohol hebben.
Het verschil zit in twee dingen. Brandewijn is helder en vieux is bruin. En brandewijn wordt gedistilleerd over zuurmakende stoffen, vruchten of zaden, of krijgt aroma’s die hem zijn eigen karakter geven; bij vieux moeten die aroma’s juist naar uit wijn gestookt gedistilleerd smaken.
Zo bekeken staan vieux en brandewijn dichter bij elkaar dan vieux en cognac. Dat is geen mening, het is de volgorde waarin ze in de wet zijn opgeschreven.
Wat je aan de fles kunt zien
Het duidelijkste kenmerk is het percentage. Zeven van onze negen vieux staan op precies 35 procent, en dat is niet toevallig: dat is de ondergrens uit artikel 7j. Cognac begint op veertig.
Daarnaast ontbreken bij vieux alle aanduidingen die bij druivendistillaat horen. Geen streek, geen cru, geen oogstjaar. Waar op een cognacfles VS, VSOP of XO staat, staat op een vieuxfles meestal alleen de merknaam.
Op het suikergehalte na is er ook weinig te zoeken op het etiket. Vieux mag ten hoogste twintig gram suiker per liter bevatten, maar dat getal hoeft er niet op.
Waar je kunt beginnen
Wie het onderscheid eens wil proeven in plaats van lezen, kan het beste een vieux en een eenvoudige cognac naast elkaar zetten. Het verschil zit niet in de kleur, want die is bij allebei bijgestuurd, maar in wat eronder zit.
Wil je weten wat er over een bepaalde fles bekend is, loop dan binnen of bel 0570 541 278. Wij kijken per fles na wat de fabrikant zelf vermeldt, en waar hij niets vermeldt, zeggen wij dat ook.
Verder kijken
Alle negen flessen staan op onze vieuxpagina, en met de zoekmachine van de slijterij loop je ze langs. De merken hebben een eigen pagina: De Kuyper, Dujardin, Henkes, Hooghoudt, Hoppe, Legner, Parade, Stoocker en Voerman.
De vergelijking maak je op de cognacpagina en de brandypagina. Hoe het cognacgebied is verdeeld staat in de cru’s van cognac, hoe er gestookt wordt in hoe cognac gemaakt wordt, en wat de letters betekenen in wat VS, VSOP, Napoléon en XO betekenen. Het andere Nederlandse gedistilleerd staat op onze jeneverpagina.
