Er staat een fles likeur in de kast waar met kerst voor het laatst uit is geschonken. Mag die nog? Het is een van de vaakst gestelde vragen aan de toonbank, en het antwoord hangt volledig af van wat er in de fles zit.
Van de 696 likeuren die wij voeren staan er 93 op veertig procent alcohol of meer, en 34 zijn roomlikeur. Dat zijn twee uitersten die zich totaal verschillend gedragen zodra de fles open is.
Waarom er op de meeste likeuren geen datum staat
De Europese etiketteringsverordening 1169/2011 schrijft voor dranken met minder dan tien volumeprocent alcohol een datum van minimale houdbaarheid voor. Dat is de vermelding die begint met ten minste houdbaar tot.
Boven de tien procent geldt die verplichting niet. Daarom staat op verreweg de meeste likeurflessen geen datum. Dat is geen nalatigheid van de maker en ook geen belofte dat de fles eeuwig meegaat. Het betekent alleen dat de wetgever de datum voor die groep niet zinvol vond.
Voor één groep is de regel juist strenger. Dranken die uit microbiologisch oogpunt zeer bederfelijk zijn, en de verordening noemt lichtalcoholhoudende eierdranken daarbij met zoveel woorden, moeten een uiterste consumptiedatum dragen. Die begint met te gebruiken tot, en daar hoort een bewaaraanwijzing bij. Staat die op jouw fles, houd hem dan aan.
Suiker en alcohol doen in de fles hetzelfde werk
Een likeur bevat per definitie minstens honderd gram suiker per liter, en bij de zoetere soorten loopt dat op tot boven de vierhonderd gram. Daarbovenop komt de alcohol, minimaal vijftien procent.
Beide stoffen binden water. Micro-organismen hebben vrij water nodig om te groeien, en in een geconcentreerde suikeroplossing op alcohol is dat er nauwelijks. Een kruidenlikeur van veertig procent is daarmee een van de stabielste dingen in je kast.
Dat betekent niet dat er niets gebeurt. Het betekent dat wat er gebeurt geen bederf is maar smaakverlies, en dat is iets anders. De fles wordt vlakker, niet slecht.
Room en ei zijn de echte uitzondering
Roomlikeur en eierlikeur zijn een ander verhaal. Daar zitten melkbestanddelen of eigeel in, en die zijn nu juist wel bederfelijk. Het alcoholgehalte ligt bij die groep bovendien vaak laag, rond de veertien tot zeventien procent, dus de bescherming van de alcohol is er minder.
Op zulke flessen staat daarom vrijwel altijd een datum en een bewaaraanwijzing, ook als het percentage boven de tien ligt. Fabrikanten zetten er zelf op hoe lang de fles na openen goed blijft en bij welke temperatuur hij moet staan. Dat is de enige betrouwbare bron voor jouw specifieke fles, en wij gaan daar niet overheen.
Praktisch komt het erop neer dat je een geopende room- of eierlikeur koel bewaart en de aanwijzing op het etiket volgt. Ruikt of ziet zo’n fles er anders uit dan je gewend bent, gebruik hem dan niet.
Wat er wel verandert: lucht, licht en warmte
Zodra een fles open is, komt er lucht in. Zuurstof reageert met de aromastoffen, en dat gaat sneller naarmate er meer lucht in de fles staat. Een fles die nog voor driekwart vol is verandert langzamer dan een bodempje dat een jaar blijft staan.
Licht werkt in dezelfde richting. Fruitlikeuren op een vensterbank verliezen hun kleur, en met de kleur gaat ook de geur. Daarom staan veel likeuren in donker glas of in een koker.
Warmte versnelt alles. Boven de verwarming of naast het fornuis is de slechtste plek in huis. Wisselende temperaturen zijn nog vervelender dan een constant hoge, want die zetten de vloeistof in beweging in de fles.
En dan is er nog de suiker zelf. Zeer zoete likeuren kunnen bij lage temperatuur suiker afzetten rond de sluiting, waardoor de dop vastkoekt. Even onder warm water houden lost dat op.
Hoe je een aangebroken fles bewaart
Rechtop, met de dop stevig dicht. Anders dan bij wijn heeft een likeur niets aan liggen: de vloeistof staat dan tegen de sluiting aan en dat helpt niemand.
Koel en donker, en dan bedoelen we een kast of een kelder en niet per se de koelkast. Voor room- en eierlikeur ligt dat anders, daar geldt wat het etiket zegt.
Blijft er weinig over van een fles die je nog lang wilt houden, schenk hem dan over in een kleiner flesje. Minder lucht boven de vloeistof betekent minder oxidatie. Het is dezelfde truc die bij whisky en port ook werkt.
Wat je aan de fles zelf kunt zien
Kleurverlies is het duidelijkste teken dat een fles lang in het licht heeft gestaan. Rode en paarse fruitlikeuren verschieten naar bruin, groene kruidenlikeuren worden geelachtig. De drank is daarmee niet bedorven, maar de geur is meestal even ver weggezakt als de kleur.
Een neerslag op de bodem komt ook voor, vooral bij likeuren met veel plantaardig materiaal. Dat is meestal gewoon uitgezakt aroma dat na omdraaien weer mengt. Bij room- en eierlikeur ligt dat anders: een schifting of een korrelige structuur die niet meer wegtrekt is bij die groep een reden om de fles te laten staan.
En let op de sluiting. Een dop die niet meer goed sluit laat continu lucht toe, en dan gaat het proces dat we hierboven beschreven een stuk sneller. Een kurk die brokkelt vervang je liever door een schroefdop van een andere fles dan dat je hem terugduwt.
Waar je kunt beginnen
Kort samengevat: een kruiden-, koffie- of citruslikeur op dertig procent of meer gaat na openen jaren mee zonder dat er iets misgaat, al wordt hij langzaam vlakker. Een likorette onder de vijftien procent, een roomlikeur of een eierlikeur is een heel ander product en volgt de datum op het etiket.
Twijfel je over een fles die je thuis hebt staan, neem hem mee of bel 0570 541 278. We kijken graag mee.
Verder kijken
Alle flessen staan bij elkaar op onze pagina likeur, en de eierlikeuren apart onder advocaat. Per huis is er een eigen pagina: Licor 43, Kahlua, Amarula, Baileys en Dooley’s. Zelf zoeken kan met de zoekmachine over ons assortiment.
Waarom die vijftienprocentgrens telkens terugkomt lees je in Likeur of likorette. Waarom eierlikeur zich anders gedraagt dan de rest lees je in Advocaat en eierlikeur: waarom dat niet hetzelfde is. Over de suikernorm die sommige likeuren extra stabiel maakt gaat Wat crème de op een likeurfles betekent.
