Wat is Zweedse whisky?

Zweedse whisky is graanalcohol die in Zweden is gestookt en daar minstens drie jaar op hout heeft gerijpt.

Zweden heeft geen eigen whiskywet. Er bestaat geen Zweedse regeling die extra eisen stelt aan herkomst, graansoort of vatkeuze, zoals Schotland die wel kent. Wie whisky in Zweden maakt, valt daarmee onder de Europese basisregels voor gedistilleerd.

Die regels staan in categorie 2 van bijlage I bij Verordening (EU) 2019/787. De drank moet gemaakt zijn uit een beslag van gemoute granen, eventueel met hele onvermoute granen erbij. Moutenzymen zetten het zetmeel om, gist vergist het, en elke distillatie gebeurt onder 94,8 volumeprocent.

Daarna rijpt het destillaat minstens drie jaar op houten vaten van hoogstens 700 liter. Bottelen gebeurt op minstens 40 volumeprocent. Toevoegen mag bijna niets: alleen water en gewone karamel E 150a. Zoeten en aromatiseren zijn niet toegestaan, en extra alcohol mag er niet in.

De Schotse regels zijn strenger en veel preciezer dan de Europese basiseisen waaraan Zweedse whisky moet voldoen.

In het Verenigd Koninkrijk legt de Scotch Whisky Regulations 2009 vast dat Scotch whisky in Schotland gestookt moet zijn uit water en gemoute gerst, waarbij de vergisting en de enzymwerking in dezelfde distilleerderij gebeuren. Distilleren mag tot minder dan 94,8 volumeprocent.

Rijpen mag alleen in Schotland, alleen op eiken vaten van hoogstens 700 liter en minstens drie jaar, in een accijnsloods of een toegestane plaats. De ondergrens is 40 volumeprocent. Diezelfde regeling verdeelt Scotch in vijf categorieën: single malt, single grain, blended malt, blended grain en blended Scotch.

Voor Zweden is niets daarvan vastgelegd. Een Zweedse stoker mag ander graan gebruiken, ander hout kiezen en zijn vaten elders laten liggen, zolang hij binnen de Europese categorie 2 blijft. De landsnaam op het label zegt dus iets over de plaats van herkomst, niet over een eigen wettelijke norm.

Zweedse stokers kiezen hun hout en hun opslagplaats zelf, want de Europese regels schrijven alleen houten vaten van hoogstens 700 liter voor.

Daardoor is er ruimte om het anders aan te pakken. Mackmyra gebruikt naast gewone vaten ook vaten van Zweedse eik. Dat hout kwam voor het eerst in de Preludium-bottelingen, die in 2006 en 2007 werden gebotteld.

De opslag is er ook anders geregeld. Mackmyra laat whisky rijpen in de oude mijn van Bodås, vijftig meter onder de grond. Die mijn is sinds 2004 het hoofdvathuis van de distilleerderij.

Verder werkt Mackmyra met kleine vaten van dertig liter. Volgens de distilleerderij rijpt whisky in zo’n klein formaat intensiever dan in een groot vat. Wat die keuzes per fles opleveren, verschilt per botteling. In de winkel leggen wij uit welke vaten eraan te pas kwamen, voor zover de stoker dat vermeldt.

In de winkel aan de Brink 2 in Bathmen staan 11 flessen whisky uit Zweden. Dat is uit een schap van 4.017 verschillende whisky’s.

Die elf flessen staan onder twee namen. Acht komen van Mackmyra, de distilleerderij die in 1999 werd opgericht. De andere drie komen van Adelphi, een onafhankelijke bottelaar en dus geen Zweedse stokerij. Zo’n bottelaar koopt vaten in en brengt die onder zijn eigen naam op de markt.

Het alcoholpercentage van de elf loopt van 46,1 tot 58,1 volumeprocent. Alle elf zitten daarmee ruim boven de wettelijke ondergrens van 40 volumeprocent.

Zweden blijft in het schap een klein hoekje. Ter vergelijking: 2.861 flessen komen uit Schotland, 334 uit Ierland en 127 uit Japan. Wilt u weten welke Zweedse flessen er nu staan, bel ons dan of kom langs. Wij verkopen geen alcohol aan personen onder de 18 jaar. NIX18.

Drank boven 3,5 volumeprocent gaat in Zweden alleen via Systembolaget, het staatsbedrijf met het detailhandelsmonopolie.

Systembolaget bestaat sinds 1955 en is volledig in handen van de staat. Het bedrijf heeft 452 winkels en een webwinkel, en werkt zonder winst- of verkoopdoelstelling. Dat laatste is bewust zo geregeld: het monopolie hoort bij het Zweedse alcoholbeleid.

Voor een Zweedse distilleerderij betekent dat een smal pad naar de eigen markt. Wie in Zweden aan particulieren wil verkopen, komt bij Systembolaget terecht.

Er zit wel beweging in. De Zweedse regering werkt aan een wetsvoorstel dat kleinschalige producenten toestaat om hun eigen drank rechtstreeks aan bezoekers te verkopen, de zogenoemde gårdsförsäljning. Zolang die wet er niet is, blijft Systembolaget voor de Zweedse consument het enige verkooppunt boven 3,5 volumeprocent.