Van de 3.784 whisky’s die bij ons in Bathmen op het schap staan komen er 2.731 uit Schotland. Vraag iemand naar Schotse eilandwhisky en het gesprek gaat binnen twee zinnen over Islay. Dat is begrijpelijk, want geen eiland heeft zo’n uitgesproken reputatie.
Maar er liggen nog zeven andere eilanden met een werkende stokerij: Skye, Mull, Arran, Harris, Orkney, Jura en Raasay. Samen goed voor elf merkpagina’s op onze site en ruim honderdvijftig verschillende flessen. Ze worden vaak op een hoop gegooid, en dat is jammer, want ze lijken minder op elkaar dan je zou denken.
Islands is geen streek, maar een verzamelnaam
De Schotse whiskyregels kennen vijf beschermde streken: Highland, Speyside, Lowland, Islay en Campbeltown. Meer zijn het er niet. Islands staat er niet tussen.
Formeel vallen alle eilanden buiten Islay onder de Highlands. Een Talisker van Skye en een Highland Park van Orkney zijn juridisch gewoon Highland single malts, precies zoals een fles uit Perthshire waar geen zee te bekennen is. De streken zijn ooit afgebakend als bestuurlijke gebieden, niet als smaakgebieden, en Islay kreeg als enige eiland een eigen plek omdat daar toen al veel meer distilleerderijen stonden dan op de rest bij elkaar.
De handel vond dat onhandig en ging Islands als losse noemer gebruiken. Wij doen dat zelf ook. Boven onze pagina’s van Talisker, Arran, Ledaig en Highland Park staat het woord Eilanden, niet Highlands. Het is geen wettelijke term, maar het is wel de term waarmee je in een slijterij verder komt.
Wat de eilanden wel met elkaar delen
Drie dingen komen op vrijwel elk eiland terug. Het eerste is schaal. Een eilanddistilleerderij is bijna altijd klein, want alles wat erin gaat en eruit komt moet de boot op. Tobermory is de enige stokerij op Mull, Torabhaig pas de tweede die op Skye ooit een vergunning kreeg, en op Raasay wonen honderdeenenzestig mensen, van wie er ruim vijfentwintig bij de distilleerderij werken.
Het tweede is turf. Op de meeste eilanden groeien door de wind nauwelijks bomen, dus werd er eeuwenlang met turf gestookt en gedroogd. Dat is geen regel maar een gewoonte, en het verklaart waarom rook op de eilanden zoveel vaker voorkomt dan in de Speyside.
Het derde is de plek van de pakhuizen. Die staan vaak op een steenworp van het water, en dat betekent een vochtige, koele, constante rijping. Over hoeveel zee er precies in het glas terechtkomt wordt meer beweerd dan bewezen, dus daar houden wij ons verre van. Wat het vat en het klimaat doen is wel te volgen.
En waarin ze juist verschillen
Zet de eilanden naast elkaar en het beeld valt uit elkaar. Op Skye staat Talisker sinds 1830 aan Loch Harport. Het huis condenseert nog met worm tubs: de damp koelt in een lange koperen spiraal in een bak water, wat minder koperkontact geeft en dus een zwaarder destillaat. Pas in 2017 kwam er met Torabhaig een tweede vergunning op het eiland, bijna twee eeuwen later.
Op Mull draait Tobermory onder twee namen. Ongeturfd heet de whisky Tobermory, geturfd heet hij Ledaig, uit mout van dertig tot veertig ppm. Dezelfde ketels, dezelfde vloer, twee volstrekt verschillende flessen.
Arran is het jonge eiland. De distilleerderij bij Lochranza ging in 1995 open, de eerste legale op het eiland in ongeveer anderhalve eeuw, en in 2019 kwam Lagg in het zuiden erbij, die uitsluitend zwaar geturfd werkt. Op Jura staan lantaarnvormige ketels van bijna acht meter hoog; hoe hoger de ketel, hoe meer zwaardere delen terugvallen en hoe lichter wat er overblijft.
Op Orkney liggen twee distilleerderijen op achthonderd meter van elkaar en doen ze het tegenovergestelde. Highland Park mout een deel van de gerst nog zelf en droogt die boven turf van Hobbister Moor. Omdat er op Orkney nauwelijks bomen groeien bestaat die turf uit heide in plaats van vergaan hout, en dat geeft rook die floraal is in plaats van medicinaal. Scapa, de buurman, gebruikt nul ppm.
De twee jongste namen zitten in het noordwesten. Isle of Harris opende in 2015 in Tarbert en laat zijn beslag tweeënzeventig tot honderdtwintig uur gisten, veel langer dan gebruikelijk. Isle of Raasay bouwt zijn vaste recept op uit zes vatsoorten, geturfd en ongeturfd door elkaar, en verkoopt die zes ook los.
Wat het woord eilandwhisky niet garandeert
Hier moeten we eerlijk zijn. Omdat Islands geen beschermde streek is, zeggen die eilanden op het etiket niets over hoe de whisky gemaakt is. Er is geen enkele regel die voorschrijft dat eilandwhisky gerookt moet zijn. Scapa en Highland Park liggen op hetzelfde eiland en zitten op nul en op fors geturfd; Arran en Lagg horen bij hetzelfde bedrijf en doen precies het omgekeerde van elkaar.
Let daarnaast op namen. Isle of Skye is een blend van Ian Macleod en geen whisky van een Skye-distilleerderij. The Six Isles is een blended malt die uit malts van zes eilanden is samengesteld. Allebei prima flessen, maar het zijn geen single malts van één eiland. Staat er geen distilleerderij op het etiket, vraag het ons dan even. Wij zoeken het voor je uit.
Waar je kunt beginnen
Wie de eilanden buiten Islay wil leren kennen, kan het beste vier flessen van vier eilanden naast elkaar zetten. Niet om te bepalen welke de beste is, maar om te horen hoe ver ze uit elkaar liggen. Wat bij je past hangt af van wat je nu drinkt. Kom langs aan de Brink 2 in Bathmen of bel 0570 541 278, dan kijken we mee.
Verder kijken
Alle Schotse flessen staan bij elkaar op whisky uit Schotland, en het eiland dat wél een eigen streek is heeft zijn eigen pagina: Islay. Wil je breder kijken, dan vind je op onze whiskypagina het complete assortiment en op alle whiskymerken de huizen die wij voeren, van Aberfeldy tot Yamazaki.
Zoek je liever meteen zelf, gebruik dan de zoekfunctie van de slijterij.
